-αις (Δέν ξέρω τί άλλον τίτλο να βάλω :Ρ)

Σαλάτας

Κοινωνός
Σε ένα κείμενο του 1818 (δέν θα χρησιμοποιήσω πνεύματα κ.λπ.) γράφει: "ημπορούσα να τόν αφίσω να χαθή καί αυτός καί αι θυγατέραις του;"

Καί πιό κάτω, γράφει:
"-Θέλεις να διορίσω εγώ τόν καιρόν?
-Ναί
-Εικοσιτέσσεραις ώραις"

Γιατί τελειώνουν εις -αις, ενώ δέν είναι δοτική?

(Επίσης, το "αφήσω" γιατί τό έγραψαν με ιώτα? Επειδή το "αφήνω" ήταν "αφίημι", καί είναι ιδία περίπτωση με το "σηκόνω" που ρώτησα πιό παλιά?)
 

Δρ Μωσέ

Κοινωνός
Αγαπητέ, η γραφή που ξετρυπώσατε έχει μεγάλο ενδιαφέρον, διότι απηχεί μια πεπαλαιωμένη και γλωσσολογικώς αβάσιμη θεωρία, η οποία είχε διαδοθεί μεταξύ των λογίων τον 19ο κυρίως αιώνα: Πρόκειται για την αποκαλούμενη αιολοδωρική θεωρία, την οποία δίδασκαν και προωθούσαν πολυμαθείς λόγιοι, όπως ο Αθανάσιος Χριστόπουλος, ο Ιωάννης Βηλαράς, ο Δημήτριος Μαυροφρύδης και άλλοι. Η εν λόγω θεωρία πρέσβευε ότι η Νέα Ελληνική προερχόταν από ανάμιξη στοιχείων των αρχαίων αιολικών και δωρικών ιδιωμάτων, όχι από μετεξέλιξη της Ελληνιστικής Κοινής. Η επιθυμία των λογίων αυτών να αναδεικνύουν όσο γίνεται περισσότερες σχέσεις με αρχαϊκά ελληνικά στοιχεία υπαγόρευε συχνά τέτοιου είδους άστοχα συμπεράσματα.

Ως αποτέλεσμα, αθετούσαν συστηματικά τον παράγοντα του χρόνου και επικαλούνταν επιφανειακές ομοιότητες. Επί παραδείγματι, στους νεοελληνικούς τύπους αγαπάει, τιμάει, νικάει έβλεπαν ασυναίρετες ομηρικές μορφές (έγραφαν ἀγαπᾷει, νικᾷει, τιμᾷει). Δεν είχαν αναλογιστεί ότι οι ασυναίρετοι τύποι είχαν από πολλούς αιώνες πάψει να είναι λειτουργικοί στη γλώσσα (σπανίζουν στους αττικούς συγγραφείς). Στην πραγματικότητα, η παρέκταση αγαπά-ει, τιμά-ει, νικά-ει δεν έχει σχέση με την αρχαία συναίρεση, αλλά οφείλεται σε αναλογική επέκταση του επιθήματος -ει που χαρακτηρίζει το γ΄ ενικό πρόσωπο.

Για να έρθουμε στο ερώτημά σας, οι τύποι των θηλυκών ουσιαστικών τιμές, χώρες, ψυχές, ώρες κτλ. ερμηνεύονταν από τους αιολοδωριστές σαν να ήταν επιβιώματα αιολικών τύπων (πράγμα που τους ωθούσε να γράφουν τιμαῖς, χώραις, ψυχαῖς, ὥραις). Ο λόγος είναι ότι η αιολική διάλεκτος τής Μ. Ασίας και της Λέσβου παρουσίαζε στην αιτιατική πληθυντικού τύπο σε -αις (αντί -ας) λόγω αντεκτάσεων που οδηγούσαν στη δημιουργία νέας διφθόγγου: *τανς > ταῖς (αντί τάς), *τιμ-ανς > τιμαῖς (αντί τιμάς) κτλ. Συνεπώς, οι λόγιοι προτιμούσαν να θεωρούν τις νεότερες αιτιατικές σε -ες απογόνους ή προϊόντα τέτοιων αρχαϊκών αιολικών τύπων. Φυσικά, αυτό δεν ισχύει επιστημονικά ούτε το αρχαίο άρθρο τού πληθυντικού αἱ τράπηκε με κάποιον μυστηριώδη τρόπο σε (οι αιολοδωριστές έγραφαν ᾑ ψυχαῖς, ᾑ χώραις), αλλά οι παραπάνω τύποι προέρχονταν από επίδραση των παλαιών τριτοκλίτων (π.χ. γυναίκες, ελπίδες, παγίδες) και του αρσενικού άρθρου οι, το οποίο επεκτάθηκε αναλογικά στο θηλυκό.

Ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον ερώτημα, αν και μάλλον έγραψα περισσότερα από τα απαραίτητα.
 

Σαλάτας

Κοινωνός
Εγώ ευχαριστώ!

Αα, δέν νομίζω ότι υπάρχει "περισσότερα από τα απαραίτητα", όταν εξηγούμε κάτι σε κάποιον... Κι εγώ τό κάνω αυτό πολλές φορές, για να είμαι σίγουρος ότι ο άλλος κατέλαβε γιατί τα πράγματα είναι όπως τα εξήγησα.
 
Top