Φραντς Κάφκα (Franz Kafka) : "Γράμμα στον Πατέρα" (Brief an den Vater)

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης


Τίτλος: Γράμμα στον Πατέρα
Πρωτότυπος τίτλος: Brief an den Vater
Συγγραφέας: Φραντς Κάφκα (Franz Kafka)
Γλώσσα: Ελληνικά
Μετάφραση: Φαίδων Καλαμαράς
Εκδόσεις: Νεφέλη
Έτος έκδοσης: 1987
Αριθμός σελίδων: 112
ISBN: 960-211-534-3


Ο Φραντς Κάφκα το 1919 αποφασίζει και γράφει μια επιστολή στον πατέρα του την οποία δεν έστειλε ποτέ. Κάποια στιγμή την παρέδωσε την φίλη του Μιλένα και της είπε ότι θα της ζητήσει να την παραδώσει στον πατέρα του. Αυτό όμως δεν έγινε ποτέ και έτσι η Μιλένα μετά τον θάνατο του την παρέδωσε στον φίλο του Κάφκα Μαξ Μπρόντ ο οποίο την έκανε βιβλίο, αγνοώντας όπως είναι γνωστό την επιθυμία του Καφκα να καεί με το υπόλοιπο ανέκδοτο έργο του.

Εδώ δεν έχουμε απλά μία επιστολή στην οποία αναφέρονται κάποια παράπονα και ουσιαστικά ένας γιος κατηγορεί τον πατέρα του για την κατάσταση στην οποία έχει βρεθεί (φοβίες, κακή υγεία, αδυναμία συγκέντρωση, μειωμένη κοινωνικότητα κ.λπ.).Εδώ έχουμε ένα λογοτεχνικό αριστούργημα πάνω στο οποίο ο Κάφκα χτίζει ένα δικολαβικό έργο στο οποίο ξεκινώντας από την παιδική του ηλικία και προχωρώντας ως την ενηλικίωση του εκείνη την στιγμή, προσάπτει μία προς μία τις κατηγορίες στον πατέρα του. Στην συνέχεια θέτει με απόλυτη ειλικρίνεια και ρεαλισμό την υπερασπιστική γραμμή του πατέρα (όπως φαντάζονταν ότι θα ήταν βάση της εμπειρίας του και των γεγονότων) και στην συνέχεια καταρρίπτει μία προς μία τις υπερασπιστικές αυτές τακτικές με επιχειρηματολογία και παραδείγματα. Στο τέλος, του δίνει το δικαίωμα μίας τελική υπερασπιστικής γραμμής επι του συνόλου, την οποία και καταρρίπτει κλείνοντας την επιστολή.

Η γλώσσα της επιστολής είναι αμιγώς Καφκική, που σημαίνει μεγάλες προτάσεις και δύσκολα νοήματα που απαιτούν μια συγκέντρωση. Μη φανταστείτε κάτι τρομερό, ένας κλασσικός Κάφκα.

Η έκδοση από τις εκδόσεις Ίνδικτος είναι εξαιρετική. Δέσιμο με μαλακό εξώφυλλο, και καλαίσθητο κάλυμμα. Οι σελίδες τόσο χοντρές που μόνιμα νόμιζα ότι γύριζα δύο. Η μετάφραση έχει γίνει κατευθείαν από το γερμανικό χειρόγραφο και έχει αποδοθεί αυτολεξεί.


Και σε αποχαιρετούσα, προσπαθώντας ο αποχαιρετισμός μου να κρατήσει όσο το δυνατόν περισσότερο.

Το Γράμμα στον Πατέρα είναι ένα πολύ μικρό βιβλίο που διαβάζεται εύκολα και συνάμα ένα πολύ σημαντικό έργο γιατί είναι το μόνο στο οποίο ερμηνεύεται όλη η γνωστή καφκική ενοχή. Κατά μιαν άποψη, ίσως είναι ακατάλληλο σαν πρώτη επαφή με τον συγγραφέα, μιας και αποτελεί κάτι το πολύ ιδιαίτερο και διαφορετικό μέσα στο σύνολο του έργου του.

Πρόκειται για μια πραγματική επιστολή που έγραψε ο Κάφκα στον πατέρα του και την οποία παρέδωσε στην φίλη του Μίλενα, λέγοντάς της πως θα της ζητήσει να την παραδώσει στον πατέρα του, πράγμα που δεν έκανε όμως ποτέ κι έτσι αυτή η επιστολή δεν έφτασε ποτέ στον παραλήπτη της.

Γι' αυτό το λόγο ο κόσμος ήταν για μένα μοιρασμένος σε τρία μέρη• στο πρώτο ζούσα εγώ, ο σκλάβος, κάτω από νόμους που είχαν εφευρεθεί για μένα και δεν μπορούσα, χωρίς να ξέρω για ποιο λόγο, ν' ανταποκριθώ σ' αυτούς με συνέπεια• στο δεύτερο, που ήταν απέραντα μακριά μου, ζούσες εσύ, απασχολημένος με την διακυβέρνηση και τις διαταγές. Γινόσουν έξω φρενών όταν οι εντολές σου δεν εφαρμόζονταν. Τέλος, στο τρίτο μέρος ζούσαν οι υπόλοιποι άνθρωποι ευτυχισμένοι κι ελεύθεροι από εντολές κι υπακοή.

Σε πολλά σημεία ο αναγνώστης δεν μπορεί παρά να δει άμεσους συσχετισμούς με συγκεκριμένα έργα. Δείτε για παράδειγμα αυτό το απόσπασμα:

...γι' αυτή την φοβερή δίκη, η οποία παραμένει πάντοτε χωρίς κατάληξη ανάμεσα σ' εμάς και σ' εσένα. Σ' αυτή την δίκη που ισχυρίζεσαι ότι είσαι ο δικαστής, ενώ σε σχέση με τα σπουδαιότερα [...] συμμετέχεις στην αντιδικία τόσο εμπαθής και μεροληπτικός όσο κι εμείς.

Στα δικά μου μάτια ο Κάφκα δεν μοιάζει με τίποτα άλλο, είναι μια κατηγορία από μόνος του. Πολύ αγαπημένος μου συγγραφέας που πάντα τον απολάμβανα δίχως ποτέ να με ενδιαφέρει να βρω νοήματα κι αλληγορίες. Οι ιστορίες του, από τις πιο μικρές ως τα μυθιστορήματα, με αυτήν την παράξενη αλληλουχία γεγονότων (τόσο χαρακτηριστική π.χ. στην Αμερική), μου μοιάζαν πάντα με όνειρα. Όμως το "Γράμμα στον Πατέρα", δίχως να κλέβει κάτι από την ονειρική δυστοπία, αυξάνει τον όγκο τού καφκικού έργου.

Στο τέλος, δεν απέμενε άλλος κανείς εκτός από εσένα. Στα δικά μου μάτια φάνταζες αινιγματικός με τον τρόπο των τυράννων, των οποίων το δίκαιο δεν βασίζεται στον στοχασμό, αλλά στο πρόσωπό τους.

Σκέφτομαι πως ο Κάφκα διαβάζεται καλύτερα αποστασιοποιημένα. Κι ίσως το Γράμμα διαφοροποιείται από το υπόλοιπο έργο τού Κάφκα γιατί μονάχα εδώ, μέσα από αυτήν την δραματική προσωπική επιστολή, ερχόμαστε συναισθηματικά κοντά στον συγγραφέα.

Μπροστά σ' αυτήν την οργή σου σήμερα τρέμω λιγότερο απ' ό,τι όταν ήμουν παιδί, διότι η ενοχή που ήταν το αποκλειστικό αίσθημα αυτού του παιδιού, αντικαταστάθηκε από την σχετική γνώση της απελπιστικής κατάστασης καί των δυο μας.

Το Γράμμα γράφτηκε το 1919 αλλά εκδόθηκε πολύ αργότερα. Πρώτη φορά μάλλον το 1952, αν αληθεύει η πληροφορία που βλέπω στην γερμανική Βικιπαίδεια. Εγώ το έχω από Νεφέλη, έκδοση καλοεπιμελημένη αν εξαιρέσει κανείς την πολυτονική δεισιδαιμονία. Το βιβλίο περιλαμβάνει, επίσης, το μικρό διήγημα "Η Κρίση" κι ευτυχώς, μεγάλο πλεονέκτημα για 'μένα, δεν περιλαμβάνει κανέναν πρόλογο ή επίλογο, καμία ανάλυση, κανέναν σχολιασμό και μήτε πολλές σημειώσεις! (:πάνω:)

Τέτοιες στιγμές κανείς πλάγιαζε κι έκλαιγε από ευτυχία, όπως κλαίω και τώρα καθώς σου γράφω.
 

Αθηνάααα

Όμορφο Νιάτο
Μόλις τελείωσα την "Επιστολή". Το βρήκα πολύ θλιβερό κείμενο. Είναι πολύ κρίμα που έζησε αυτός ο άνθρωπος με τόσο φόβο και ενοχή. Για 'μένα, όμως, το πιο συγκλονιστικό στοιχείο της Επιστολής είναι ότι, παρά τα τραύματα που του προκάλεσε ο πατέρας του, ο Κάφκα προσπαθεί να μην τον αδικήσει, ούτε ως προς τις προθέσεις ούτε ως προς τις παιδαγωγικές μεθόδους του.

Βασικά, όμως, διαβάζοντας αυτό το κείμενο μου προκλήθηκε η απορία εάν ο Κάφκα θα γινόταν ο άνθρωπος και ο συγγραφέας που έγινε εάν δεν ζούσε κάτω από την επιρροή του πατέρα του.

Ο ίδιος λέει:

Δε λέω φυσικά ότι έγινα όπως είμαι μόνο από την επίδρασή σου. Αυτό θα ήταν πολύ υπερβολικό (και κλίνω μάλιστα σ' αυτή την υπερβολή. Είναι πολύ πιθανό ότι ακόμα κι αν είχα μεγαλώσει τελείως ελεύθερος από την επίδρασή σου, δε θα μπορούσα να γίνω ένας άνθρωπος σύμφωνα με την επιθυμία σου. Θα είχα γίνει πιθανώς πάλι ένας ασθενικός, φοβισμένος, δισταχτικός, ανήσυχος άνθρωπος [...].
Αλλά και:

Δε σου ξέφυγα σε τίποτα. Ό,τι είμαι, είμαι (αν δε λάβουμε φυσικά υπόψη τις κληρονομικές καταβολές και τις επιδράσεις της ζωής) το αποτέλεσμα της παιδαγωγικής σου και της υπακοής μου.[/I]
Πάντως ομολογεί την τρομερή επιρροή του πατέρα του στο έργο του:

Τα γραφτά μου πραγματεύονταν για σένα, παραπονιόμουν εκεί για ό, τι δεν μπορούσα να παραπονεθώ ακουμπισμένος στο στήθος σου.
Διάβασα την επιστολή σε μετάφραση της Όλγας Βότση των εκδόσεων "ΝΕΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ" , που βρήκα τυχαία σε έναν πλανόδιο βιβλιοπώλη. Δεν έχω επαφή με το πρωτότυπο κείμενο, αλλά η μετάφραση μου φάνηκε αξιοπρεπέστατη.
 

Λορένα

Πολεμίστρια του Φωτός
Και μολις ολοκληρωσα και εγω το συγκεκριμενο βιβλιο, και δωρο της Μανταλενας μαζι με την καρτα που μου εστειλε.

Μαντυ.. για αλλη μια φορα σ΄'ευχαριστω πολυ :)

Οτι και να πω για το βιβλιο ειναι λιγο. Βρηκα τον εαυτο μου σε πολλα σημεια εκει μεσα, και λυπαμαι που δεν το διαβασα χρονια νωριτερα. Δυστυχως ομως.. τον Καφκα τον γνωρισα μεσω της λεσχης, δηλ προσφατα.

Στις λεπτομερειες του εργου, με καλυψατε οι προηγουμενοι :)
 
Top