Τραγούδι γενεθλίων

Αρχιαγωγιάτης

Όμορφο Νιάτο
Θέλω να κάνω ένα σχόλιο σχετικά με το τραγούδι που συνήθως τραγουδάμε για να ευχηθούμε
"χρόνια πολλά" σε κάποια που έχει γενέθλια. Είναι το εξής:

1η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ

Να ζήσεις [γυναικείο όνομα] και χρόνια πολλά
Μεγάλη να γίνεις με άσπρα μαλλιά
Παντού να σκορπίζεις της νιότης το φως
Και όλοι να λένε να μια σοφός

2η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ

Να ζήσεις [γυναικείο όνομα] και χρόνια πολλά
Μεγάλη να γίνεις με άσπρα μαλλιά
Παντού να σκορπίζεις της νιότης το φως
Και όλοι να λένε να ένας σοφός

----------------------
Η παρατήρηση μου έχει να κάνει με τη χρωματιστή λέξη.
Σύμφωνα με "το γράμμα του νόμου" το σωστό είναι ένας σοφός γιατί σοφός = αρσενικό, άρα = ένας σοφός
και εννοείται "ένας σοφός άνθρωπος". Έχω ακούσει πολλούς ανθρώπους να ορύονται για την αγραμματοσύνη αυτών που λένε "μια σοφός".

Όμως:

Δεν πρέπει να είμαστε δογματικοί ούτε πάντα προσκολλημένοι στο γράμμα του νόμου αλλά
να ψάχνουμε το πνεύμα του νόμου. Τις περισσότερες φορές το έχω ακούσει "μια σοφός". Δεν μπορώ να δεχτώ οτι όλοι
οι άνθρωποι που λένε "μια σοφός" είναι αγράμματοι. Πιστεύω οτι το "μια σοφός" μπορεί να θεωρηθει αποδεκτό
"ποητική αδεία" γιατί ο μέσος ομιλητής:
1. θέλει να κρατήσει τη ρίμα με τη λέξη "φως", (φως = σοφός) γι'αυτό και δεν λέει "σοφή" παρόλο που απευθύνεται άμεσα σε γυναίκα.
2. θέλει να συνεχίζει να απευθύνεται άμεσα σε γυναίκα, κάτι που το κάνει δύο φορές ως τώρα (1.[γυναικείο όνομα] - 2. "μεγάλη").
Με τη λέξη "σοφός" σταματάει να απευθύνεται άμεσα σε γυναίκα, γιατί η λέξη "άνθρωπος" που εννοείται μετά τη λέξη "σοφός" δεν αναφέρεται,
γιατί αν αναφερόταν θα χάλαγε τη ρίμα. Αλλά ακόμη κι'αν αναφερόταν, ο όρος "σοφός άνθρωπος" είναι πολύ έμμεσος γιατί έχει κατάληξη αρσενικού.

Γι' αυτό και λέει "μια σοφός", για να συνεχίσει άμεσα να απευθύνεται σε γυναίκα και ταυτόχρονα να μη χαλάσει τη ρίμα.
--------------------------------------------------------
Εγώ ανήκω στους αγράμματους που λένε μια σοφός. Μήπως όμως ο σοφός που θεωρεί οτι το σωστό είναι "ένας σοφός" δεν είναι και τόσο σοφός; :ουχ:
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Το έχω παρατηρήσει κι εγώ. Φυσικά το "να μία σοφός" είναι η λύση που βρήκε η γλώσσα για να κρατήσει την ρίμα και συνάμα να δώσει με το "μία" την αίσθηση του θηλυκού. Διότι, βέβαια, το "ένας σοφός" μόνο σε άντρα μπορεί να αναφέρεται. Κι εγώ, από όταν το άκουσα, τραγουδάω κανονικά "να μία σοφός" το οποίο, στην συγκεκριμένη χρήση, δείχνει ένα ξύπνιο κοινό γλωσσικό αισθητήριο.
 

Γιωργος Τ

Κοινωνός
Προσωπικά λέω μία σοφός.:)
Άσχετο με το θέμα που θίγεις, αλλά εγώ το ξέρω ...Παντού να σκορπίζεις της γνώσης το φως... :)))
 

Ρεγινόρα

Όμορφο Νιάτο
Ναι, πρόκειται καθαρά για ένα λογοπαίγνιο, που προσπαθεί να δηλώσει δύο πράγματα ταυτόχρονα, το θηλυκό γένος και να μην χαλάσει τον στίχο. Φαντάζομαι πάντως πως στους περισσότερους περνάει απαρατήρητη αυτή η ασυνέπεια του γένους. :)
 

Χρυσηίδα

Όμορφο Νιάτο
Όσο για το θέμα "γνώσης / νιότης", μάλλον στα περισσότερα γενέθλια που έχω βρεθεί, όταν φτάνουμε στον επίμαχο στίχο ακούγεται ένα μπουρδουκλωμένο μουρμουρητό στη συγκεκριμένη λέξη. Κάτι ανάμεσα στη "γνώση" και τη "νιότη". Αν πάρουμε το τραγουδάκι νοηματικά, προφανώς η σωστή λέξη είναι "γνώση"... Δεν ξέρω πώς δημιουργήθηκε αυτή η σύγχυση με τη "νιότη", αλλά σίγουρα υπάρχει.
 

Διας

Όμορφο Νιάτο
Σε ένα κοριτσάκι "πρέπει" να λες ΜΙΑ σοφός, γιατί είναι μικρό και δεν μπορεί να ξεχωρίσει.

Είμαι κοριτσάκι άρα είμαι "μια" σοφός. Παιδικό τραγούδι είναι, όλα τα ατοπήματα επιτρέπονται, όταν δεν χρειάζεται να εξηγήσεις το "γιατί".
 
Επειδή είμαι από τη γενιά που διδάχτηκε καλά βιβλία γραμματικής και φυσικά τα έχω όλα
σε άριστη κατάσταση από τη δεκαετία του '70, θα σας πώ τι διάβασα!
α) Των τρικαταλήκτων (η,ο,το) εις -ος επιθέτων το θυλικόν:
κανονικώς λήγει εις -η: σοφός, σοφή - τερπνός - τερπνή κλπ.
Αλλ' όταν προ της καταλήξεως -ος του αρσενικού, υπάρχη φωνήεν, ή ρ,
τότε το θυλικόν λήγει εις α μακρόν: νέος - νέα, τέλειος - τελεία, νεκρός - νεκρά κλπ.
(εξαιρείται το: όγδοος - ογδόη)
β) Εκ των εις -ος επιθέτων δικατάληκτα (ο,η - το) είναι :
1) τα πλείστα εκ των συνθέτων εις -ος (η, ο)ά-καρπος, (η,ο)α-θάνατος (η,ο)επί-τιμος, (ο,η)έν-δοξος κλπ.
2) μερικά απλά τα οποία λήγουν εις -ειος, -ιος, ιμος π.χ (ο,η) βόρ-ειος, γαμήλ-ιος, δόκ-ιμος κλπ.
3) τα επίθετα: βάναυσος, βάρβαρος, ήμερος, ήρεμος, ήσυχος, κίβδηλος, λάβρος, λάλος.

Μετά απ' όλ' αυτά που λέει η Γραμματική της α' β' γ' & δ' γυμνασίου, πρέπει να λέμε ένας σοφός,
για τη ρίμα που προείπαν κι άλλοι φίλοι, αλλά αναφερόμενοι σε άνθρωπο και όχι σε θυλικό γέννος.
 
Last edited:

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
φίλε Απόλλων, δεν υπάρχει λόγος να κάνεις τέτοια γραμματική ανάλυση γιατί το πράγμα εδώ είναι πολύ απλό. Υπάρχει μια ποιητική άδεια που εξυπηρετεί το αδιέξοδο του στίχου. Στον κόσμο, και σε μένα, μοιάζει πιο λογικό να αποκαλείς μια γυναίκα "μία σοφός" παρά "ένας σοφός" που τις φυτρώνει τσιγκελωτά μουστάκια.

Κι επίσης, από την δεκαετία του '70 η γλώσσα έχει αλλάξει κι οι παλιές γραμματικές όσο να πεις είναι κάπως... παλιές. Η αλήθεια είναι πως η σύγχρονη γλωσσολογία έχει αλλάξει πολύ την γραμματική προσέγγιση της γλώσσας και η Γραμματική των Κλαίρη-Μπαμπινιώτη π.χ. σε βεβαιώ πως ουδεμία σχέση έχει σε δομή και προσέγγιση με την γραμματική στην οποία αναφέρεσαι εσύ.

Συμπληρωματικά, δεν είναι η γλώσσα που φτιάχνεται πάνω σε γραμματικές αλλά τα βιβλια γραμματικής που φτιάχνονται πάνω στην γλώσσα και την περιγράφουν. Κι εντέλει, μια σύγχρονη Γραμματική απλά θα μπορούσε να αναφέρει την συγκεκριμένη περίπτωση ως εξαίρεση.
:ναι:

Γλώσσα μας είναι αυτό που μιλάμε κι όχι αυτό που θα μιλούσαμε.
 

Γλωσσολάγνος

Όμορφο Νιάτο
Καλωσόρισες, Απόλλων! Δυό σύντομα σχόλια από μένα:

τότε το θυλικόν λήγει εις α μακρόν: νέος - νέα, τέλειος - τελεία, νεκρός - νεκρά κλπ.
Και μόνο το γεγονός ότι το α αποκαλείται "μακρόν" δείχνει ότι η συγκεκριμένη γραμματική προσανατολίζεται προς την αρχαία γλώσσα, όπου υπήρχε πραγματική (προφορική) διάκριση μακρών και βραχέων φωνηέντων. Στα Νέα Ελληνικά η γνώση της αρχαίας μακρότητας και βραχύτητας εξυπηρετούσε μόνο τη σωστή τοποθέτηση των τόνων του πολυτονικού συστήματος (οξεία, βαρεία, περισπωμένη) - το οποίο σύστημα όμως σήμερα έχει καταργηθεί, και θεωρώ δικαίως.

β) Εκ των εις -ος επιθέτων δικατάληκτα (ο,η - το) είναι :
1) τα πλείστα εκ των συνθέτων εις -ος (η, ο)ά-καρπος, (η,ο)α-θάνατος (η,ο)επί-τιμος, (ο,η)έν-δοξος κλπ.
2) μερικά απλά τα οποία λήγουν εις -ειος, -ιος, ιμος π.χ (ο,η) βόρ-ειος, γαμήλ-ιος, δόκ-ιμος κλπ.
3) τα επίθετα: βάναυσος, βάρβαρος, ήμερος, ήρεμος, ήσυχος, κίβδηλος, λάβρος, λάλος.
Κι αυτά επίσης (εννοώ τις θηλυκές καταλήξεις επιθέτων σε -ος) έχουν αχρηστευθεί στη Νεοελληνική Κοινή. Ποιός λέει σήμερα "η ήρεμος θάλασσα", "η ένδοξος μάχη" κ.λπ.; Μόνο σε μερικά απολιθώματα θα τις βρούμε, π.χ. "η βόρειος Ελλάδα/Αμερική", αλλά κι αυτά υποχωρούν πλέον. Σήμερα τα μόνα ενεργά δικατάληκτα επίθετα είναι, αν δεν κάνω λάθος, μόνο αυτά που λήγουν σε "-ής, -ής, -ές": διεθνής, αφανής, κ.λπ.
 
Όσο για το θέμα "γνώσης / νιότης", μάλλον στα περισσότερα γενέθλια που έχω βρεθεί, όταν φτάνουμε στον επίμαχο στίχο ακούγεται ένα μπουρδουκλωμένο μουρμουρητό στη συγκεκριμένη λέξη. Κάτι ανάμεσα στη "γνώση" και τη "νιότη". Αν πάρουμε το τραγουδάκι νοηματικά, προφανώς η σωστή λέξη είναι "γνώση"... Δεν ξέρω πώς δημιουργήθηκε αυτή η σύγχυση με τη "νιότη", αλλά σίγουρα υπάρχει.
Ναι, συνήθως ακούγεται "της γνιότης το φως":χαχα:
 

Ο εγώ

Όμορφο Νιάτο
μολις τωρα καταλαβα γιατι μέχρι και σημερα το ήξερα ουτε ως γνωσης αλλα ουτε και ως νιότης αλλα το ακουγα νιοσης και το ελεγα μεχρι και τωρα νιοσης. προφανως λογω αυτης της αναμπουμπουλας γινονταν μια σουπα οι δυο λεξεις κατα την ωρα που τραγουδουνταν το τραγούδι, και ηρθε η λεξη νιοσης για εμενα τουλαχιστον αλλα και απο αλλους, ειμαι σιγουρος
 
Top