Το φαινόμενο "επανερμηνεία" στη γλώσσα

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Το re-interpretation (φανταζομαι θα λεγεται "επανερμηνεία" στα ελληνικά) είναι ένα σχετικά σπάνιο φαινόμενο της γλώσσας που συμβαίνει κυρίως με τα δάνεια από άλλη γλώσσα: ενα τμημα μιας λεξης, τυχαινει να ειναι συμβατο με τη μορφολογια μιας αλλης γλωσσας, και καταληγει να δημιουργείται μια καινούργια ρίζα. Δεν ξέρω, αλλά προσωπικά όπου το έχω συναντήσει μου φαίνεται αρκετά ενδιαφέρον :)

Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το όνομα (Μέγας) Αλέξανδρος. Στα Αραβικά Αλ- και Ελ- είναι άρθρα. Οπότε η αρχή του ονόματος "επανερμηνεύτηκε" σαν άρθρο και η λέξη αναλύθηκε σαν Αλ-Εξαντερ που έγινε Al-Iskender (Ο Ισκεντέρ), και τελικά σκέτο Iskender. Γι' αυτό και η Αλεξάνδρεια στα Αραβικά λέγεται Al-Iskandariyya, και η Αλεξανδρέττα Iskenderun.

Στα ελληνικά θα έλεγα αυτό συμβαίνει με κάποιες τούρκικες λέξεις που είναι συμβατές με τη μορφολογία των ελληνικών. Στη λέξη bayrak το -ak επανερμηνεύτηκε σαν την υποκοριστική κατάληξη -άκι. Έτσι έχουμε τη λέξη "το μπαϊράκι", χωρίς όμως να υπήρχε ποτέ η ρίζα "το μπαΐρι" :))) (ή κάποιο αρχαίο "εμβαΐριον" :)))))

Αλλο πιο κωμικό παράδειγμα είναι η λέξη "μπίζνες" της οποίας η κατάληξη καμιά φορά εκλαμβάνεται σαν θηλυκός πληθυντικός. Ετσι παροτι "οι μπίζνες" δεν εχουν ενικό, αυτός γίνεται "η μπίζνα" :))))

Δεν μπορω να σκεφτώ άλλα παραδείγματα αλλα αν μαθω κατι, θα τα γραψω :)
 
Last edited:

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
πολύ ενδιαφέρον το θέμα σου. Να σημειώσω μόνο πως σε θρακιώτικα ιδιώματα απαντά η λέξη "μπαΐρι" η οποια σημαίνει ανοιχτωσιά.
 

Γλωσσολάγνος

Όμορφο Νιάτο
Στα Αραβικά Αλ- και Ελ- είναι άρθρα. Οπότε η αρχή του ονόματος "επανερμηνεύτηκε" σαν άρθρο και η λέξη αναλύθηκε σαν Αλ-Εξαντερ που έγινε Al-Iskender (Ο Ισκεντέρ), και τελικά σκέτο Iskender. Γι' αυτό και η Αλεξάνδρεια στα Αραβικά λέγεται Al-Iskandariyya, και η Αλεξανδρέττα Iskenderun.
Για την ακρίβεια, το άρθρο είναι μονάχα ένα (الـ), και μεταγράφεται al- (η παύλα δηλώνει ότι, στην αραβική γραφή, γράφεται κολλητά με την επόμενη λέξη). Απλώς στα Αραβικά η προφορά του γράμματος a πλησιάζει αρκετά στο /ε/.

Γιατί όμως το /κσ/ του Αλέξανδρος έγινε /σκ/ στα Αραβικά; Υποθέτω διότι ο συνδυασμός /κσ/ είναι αφύσικος ή κακόηχος στην αραβική γλώσσα, οπότε με μία αντιμετάθεση των δύο φθόγγων έγινε πολύ πιο εύηχος.
 
Last edited:

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Μιας και το συναντησα στα Σουαχιλι, παραθέτω ένα σχετικό σχόλιό μου για τη λέξη kitabu (βιβλίο)
Προέρχεται από το αραβικό كِتَاب (kitāb) από όπου λέμε και στα ελληνικά "τα κιτάπια". Βλέπουμε οτι εδώ η ρίζα της αραβικής λέξης (ktb) αναλύεται διαφορετικά στη Σουαχίλι οπου το ki- της λέξης συμπεριφέρεται σαν το πρόσφυμα, που κολλάει σε μια ανύπαρκτη ρίζα -tabu. Έτσι στον πληθυντικό γίνεται vitabu, χωρίς βέβαια στα Αραβικά να υπάρχει αντίστοιχη μορφή με v- :)
 

Λορένα

Πολεμίστρια του Φωτός
σε θρακιώτικα ιδιώματα απαντά η λέξη "μπαΐρι" η οποια σημαίνει ανοιχτωσιά.
Στα χωρια των Τρικαλων, μπαΐρι, σημαινει το χωραφι που δεν το εσπειραν, και αρα εμεινε μονο με τα αγριοχορτα.

Πληθυντικος : τα μπαΐρια
 
Last edited:

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Σημερα ηρθε στο μυαλο μου η λεξη "μονοκίνι" δηλ. το τόπλες "μονό μπικίνι".

Το μαγιό μπικίνι ονομάζεται έτσι απο την Ατόλη Pikinni, και η αρχική συλλαβή bi- ειναι μερος του ονοματος, όχι το λατινο-αγγλικό πρόθεμα bi- ("δι-").

Ο νονός του μονικίνι, θεώρησε, είτε απο άγνοια, είτε για λογοπαίγνιο, οτι το bi-kini αναφερεται στα δυο μερη του σετ, οποτε αντικατεστησε το ανυπαρκτο πρόθεμα bi- σε mono-.
 
Ως “επανερμηνεία” με την κατάληξη -άκι
Μία λέξη που πάντα την ήξερα ως: μπερντάκι (θα σου ρίξω μπερντάκι, κάτσε καλά...)

Διαβάζω παρακάτω:
Μπερντάχι / μπερντάκι / περντάχι (το) [μπερνταχ-ιού / -ιών]
Τούρκικη λέξη: perdah / ο ξυλοδαρμός / Ένα (γερό) ~ (ξύλο), για μεγάλο ξυλοδαρμό. [τουρκ. perdah `γυάλισμα, ανάποδο ξύρισμα΄ -ι (ηχηροπ. του αρχικού [p > b] αναλ. προς αρσ. και θηλ. με παρόμοια εναλλ.: πιστόλα - μπιστόλα)· παρετυμ. -άκι]
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Είναι πολλές οι Τουρκικες λεξεις σε -ak που ήρθαν στα Ελληνικα ως -άκι.
 
Πολύ όμορφο θέμα αγαπητέ Αντέρωτα, σε κάνει να ψάχνεις και να μαθαίνεις θαυμαστά πράγματα.
Όταν έκλεισα πήρα αγκαλιά το λεξικό κι έψαχνα για σχετικές λέξεις, τελικά κατέληξα από τα δάνεια στην άλλη κατάληξη, πως λέξεις που δανειστήκαμε από τα τουρκικά έχουν ενταχθεί πλήρως στο ελληνικό τυπικό (λέει χαρακτηριστικά ο Ν. Σαραντάκος πως είναι ελληνικότατες / με παράγωγα και σύνθετα, και έχουν γεννηθεί χιλιάδες άλλες λέξεις).
Εκπληκτικό σαν συμπέρασμα.

Διάβαζα τη σχετική ανάρτηση και έβλεπα πράγματα για πρώτη φορά. Λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά.

Γέλασα με την άγνοιά μου, πρώτα για τη λέξη: γλέντι (το) [ και λεβέντης από το τουρκ. Levend, το οποίο πλάστηκε από το ιταλικό leventi (ονόμαζαν έτσι τους τυφεκιοφόρους ναύτες)] και στο τέλος, το λεξικό κάνει ιδιαίτερη αναφορά στη λέξη: μεράκι από το τούρκικο merak.

Πρώτη μου φορά διάβαζα τα παραπάνω, τις είχα στις πολύ καθημερινές, στις ελληνικότατες λέξεις.

Σημ. Ελπίζω να μην είμαι εκτός θέματος γιατί με ενδιαφέρει να ακούσω αν συμφωνείται με τα παραπάνω.
 

Γλωσσολάγνος

Όμορφο Νιάτο
«Ελληνικότατες» με την έννοια ότι είναι πια αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής γλώσσας, κι όχι βέβαια ότι έχουν ελληνική καταγωγή. Για να είναι ξεκάθαρο. :)
Με την ίδια ακριβώς λογική, λέξεις όπως baptize, telephone, mathematics, κι ένα σωρό άλλες, μπορείς να τις πεις «αγγλικότατες», εφόσον πια αποτελούν μέρος του αγγλικού λεξιλογίου (αλλά είναι φυσικά ελληνικής προέλευσης).
 
Καλησπέρα αγαπητέ Γλωσσολάγνε.
Ακόμα κι αν από ένα δάνειο έχουν γεννηθεί νέες λέξεις η ρίζα παραμένει, η αρχική λέξη.
Σωστά κατάλαβα;
Ελληνικότατη μπορεί να εννοούμε την ενσωματωμένη αλλά όχι αρχική; [ακόμα κι αν υπάρχουν παραπάνω συνδέσεις (όπως το: λεβέντης (τουρκικά / ιταλικά)]
 

Γλωσσολάγνος

Όμορφο Νιάτο
Η λέξη λεβέντης, ακριβώς με αυτήν τη μορφή και προφορά, είναι ελληνική (και με ολίγη υπερβολή, «ελληνικότατη», αλλά ας αφήσουμε στην άκρη τα υπερθετικά). Ενώ η λέξη levent, σε αυτήν τη μορφή και με προφορά /λεβέν-τ/, τουρκική. Άλλο είναι η απώτερη προέλευση και η ετυμολογία, και άλλο η σύγχρονη ταυτότητα μίας λέξης. Το baptize που ανέφερα παραπάνω, είναι αγγλική λέξη, ασχέτως αν προέρχεται από ελληνική ρίζα: προφέρεται δαφορετικά απ' ό,τι στα Ελληνικά, κλίνεται διαφορετικά απ' ό,τι στα Ελληνικά.

Η όλη κουβέντα εδώ καταλήγει στο εξής: τί εννοούμε όταν λέμε, έτσι απλά και ξερά, ότι μία λέξη είναι ελληνική (ή οποιασδήποτε άλλης γλώσσας). Το να λες π.χ. ότι η λέξη σόι είναι τουρκική, είναι ανακριβές, διότι χρησιμοποιειται κανονικότατα στα Ελληνικά, τόσο στον προφορικό όσο και στο γραπτό λόγο, τη βρίσκει κανείς και στα λεξικά της Ελληνικής, και κλίνεται σύμφωνα με την ελληνική γραμματική: έχει π.χ. πληθυντικό σόγια, κι όχι, όπως στα Τουρκικά, σοϊλάρ (soylar). Σίγουρα πάντως έχει τουρκική προέλευση. Καλό είναι λοιπόν να ξεκαθαρίζουμε τί εννοούμε όταν μιλάμε για την ταυτότητα κάποιας λέξης.
 
Αγαπητέ Γλωσσολάγνε υποκλίνομαι.
Εκεί που σκοντάφτω πάντα είναι στην ετυμολογία, δυστυχώς βλέπω πως πολλοί σκοντάφτουν στο ίδιο σημείο (και το άσχημο είναι πως αρκετοί κλείνουν και τα μάτια).
Η προσαρμογή και η εξέλιξη μιας λέξης σε μία γλώσσα είναι ξεχωριστό κομμάτι.

Δεν θέλω να ξεφύγω απλώς να σημειώσω πως ακόμα και τώρα ο πόλεμος είναι ανελέητος και ο καθένας λέει ό,τι τον βολεύει. Κατά καιρούς βλέπω διάφορα, από απλή περιέργεια (μπας και μάθω κάτι παραπάνω) όπως η λέξη: κλασικός ή κλασσικός.
Όπως κι αν έχει, οι γνώσεις σου είναι ανεκτίμητες, χαίρομαι αφάνταστα όταν σε διαβάζω.
Ευχαριστώ για άλλη μια φορά.
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Χμμ νομίζω εδω θα επρεπε να αναφερθει και η γυμναστική Πιλάτες, στην οποία αναφερόμαστε στον πληθυντικό ("οι Πιλάτες")
 

Ρεγινόρα

Όμορφο Νιάτο
Χμμ νομίζω εδω θα επρεπε να αναφερθει και η γυμναστική Πιλάτες, στην οποία αναφερόμαστε στον πληθυντικό ("οι Πιλάτες")
Πρώτη φορά το ακούω αυτό. :χμ: Συνήθως λένε πάω να κάνω πιλάτες ή μου αρέσει το πιλάτες.
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Νομίζω πως κάπου ξεφεύγει η κουβέντα απτην #8 έως την #14 μιλάτε για άλλο πράγμα (δανεισμό) από αυτό που εννοεί ο Αντέρωτας (επαναπροσδιορισμό του θέματος μιας λέξης).
 
Καλησπέρα αγαπητέ Φαροφύλακα.
Διαφωνώ κάθετα. Καθαρά από εκπαιδευτική σκοπιά, είναι ιδανική συνέχεια του επαναπροσδιορισμού μιας λέξης η αναφορά και ο τονισμός του δανείου· αυτή η όμορφη επικοινωνία των γλωσσών, ακόμα και μέσα από τις επανερμηνείες, φαινόμενο καθόλου σπάνιο (εδώ διαφωνώ και με τον αγαπητό Αντέρωτα).
Σημασιολογικά δάνεια, δάνεια που γνωρίζαμε ως δικές μας λέξεις ή ακόμα και η συχνή σύγχυση απόδοσης μιας λέξης.

Ας εκμεταλλευτούμε τις πολύτιμες γνώσεις των φίλων στο έπακρο με ροή (ασφαλώς χωρίς πλατιάσματα), το θέμα κατανοητό και ανοικτό για όλους, ακόμα και από μαθητές, που ίσως δεν γνωρίζουν και τον όρο γλωσσικό δάνειο.
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Στράτη, δεν καταλαβαίνω σε τί διαφωνείς, ακριβώς. Το θέμα που ξεκινάει ο Αντέρωτας είναι πολύ συγκεκριμένο: η δημιουργία νέου θέματος μιας λέξεις, κυρίως από παρεξήγηση ως προς τα στοιχεία της μορφής της. (Π.χ. ένας λαός νομίζει πως η πρώτη συλλαβή είναι άρθρο, οπότε την αφαιρεί και της απομένει ένα νέο θέμα, μια νέα λέξη).

Η κουβέντα που ξεκινάς με τον Γλωσσολάγνο δεν αφορά αυτό το θέμα αλλά τον απλό καλό κλασικό δανεισμό. Πού κάνω λάθος; :χμ:
 
Top