Η λεξιπλαστική δυσκολία της Ελληνικής

Φαροφύλακας

Απαρέμφατος Δροσουλίτης του πιο Μόρμυρου Φθόγγου
Προσωπικό λέσχης
Μιλάω 3 ξένες γλώσσες + την μητρική μου, τα Ελληνικά. Και βέβαια, μπορώ να διαβάσω εξωτικά αλφάβητα και να πω βασικά πράγματα και σε άλλες γλώσσες (όπως Ρωσικά, Αραβικά και Τάι). Και φυσικά η πιο αγαπημένη μου γλώσσα είναι τα Ελληνικά. Και πώς να μην είναι; Έζησα την ζωή μου μέσα από αυτά.

Αυτό ως disclaimer για να εκφράσω την αιρετική μου διαπίστωση.


Ήταν πρόσφατα η Ημέρα της (πολυαγαπημένης) Ελληνικής Γλώσσας. Άκουγα κάποια δημοσιογράφο να λέει μέσα σε όλα για την λεξικοπλαστική δύναμη της ελληνικής γλώσσας και έπιασα τον εαυτό μου να χαμογελά με δυσπιστία δίοτι το θέμα με έχει απασχολήσει πολύ στο παρελθόν κι εγώ διαπιστώνω μια λεξικοπλαστική... δυσκολία στην γλώσσα μας, σε αντίθεση π.χ. με τα Αγγλικά, όπου εκεί οι λέξεις φτιάχνονται και διανέμονται εύκολα, απλά και κατά συρροή!

Ο λόγος είναι πως στα Ελληνικά υπάρχουν κανόνες για την δημιουργία λέξεων εις εκ των οποίων η επιταγή να διατηρηθεί η σημασιολογική διαφάνεια, ενώ στα Αγγλικά δεν υπάρχει πραγματικά κανένας κανόνας. Ούτε και για σημασιολογική διαφάνεια την οποία αποκτά η λέξη μέσω της χρήσης κι όχι επειδή είναι διαφανή τα επιμέρους συστατικά της. Επίσης, η φυσιογνωμία της γλώσσας μας είναι τέτοια που έχει τις λέξεις μακρές ενώ π.χ. αυτή στα Αγγλικά οι λέξεις είναι μικρές, συχνά μονοσύλλαβες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η λέξη μπλογκ. Τα Αγγλικά παίρνουν τις ήδη μικρές λέξεις web + log και φτιάχνουν blog, αδιαφορώντας αν χάνεται το θέμα της πρώτης. Στα Ελληνικά καταφέραμε, σε αυτήν την περίπτωση, να βγάλουμε μια λέξη καλούτσικη: ιστολόγιο. Πέντε συλλαβές, βέβαια, για την μία Αγγλική, όμως ταιριάζει στην φυσιογνωμία της γλώσσας. Πάντως είναι ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Σήμερα έγραψα κάπου αλλού εδώ στην Λέσχη για τα... earbuds. Στα Ελληνικά τα λέμε ενίοτε ψείρες, το οποίο όμως δεν θα το γράφαμε σε επίσημο λόγο και το οποίο είναι λέξη που ήδη υπάρχει (για το παράσιτο του τριχωτού), την οποία χρησιμοποιούμε με νέα σημασία. Πώς λοιπόν τα earbuds στα Ελληνικά; Διότι αν μου πει κάποιος "ενδοωτιαία ακουστικά" θα τον ρωτήσω πού πήγε αυτή η υποτιθεμένη λεξικοπλαστική δύναμη της γλώσσας μας.

Η γλώσσα μας είναι Αρχαία, είναι πολύ πολύ Αγαπημένη, είναι Σημαντική λόγω ιστορίας και διαχρονικότητας, έχει δανίσει λέξεις πολλές, σημαντικές κι όμορφες σε πολλές άλλες γλώσσες, κι ως ζωνταντή γλώσσα έχει και λεξικοπλαστικό μηχανισμό. Ναι, έχει. Απλά, μάλλον αυτός δεν είναι το δυνατό της σημείο.
 
Last edited:

Χρυσένια

Αρχαιολόγος του Φόρουμ
Πολύ ενδιαφέρον το θέμα και με έχει απασχολήσει και μένα κατά καιρούς.

Θυμόμαστε όλοι στην εποχή της καραντινας την προτεινόμενη αντικατάσταση του "ντελιβερά" από την λέξη "τροφοδιανομέας". Προσωπικά δεν μου είχε φανεί εντελώς άτοπο.

Εμένα μου έχει κάνει εντύπωση για παράδειγμα η λέξη "chocoholic" που η αντίστοιχη ελληνική περίφραση είναι "λάτρης της σοκολάτας" ή ακριβέστερα (και με αρνητικό πρόσημο) "εθισμένος στην σοκολάτα". Πάλι δεν μου φαίνεται άτοπο ή αδοκιμο.

Είμαι της άποψης πως πρέπει να τιμάμε του γλώσσα μας εμείς η μία χούφτα άνθρωποι που έχουμε την τύχη να είναι μητρική μας.

Και ναι δεν είναι το δυνατό της σημείο ο λεξιπλαστικός μηχανισμός της, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις δεν είναι και τόσο δύσκολο να χρησιμοποιήσουμε την ελληνική εκδοχη.

Η ελληνική γλώσσα έχει την ευλογία να είναι πολύ εύηχη , "ξεκούραστη", σχεδόν τραγουδιστή.

Για παράδειγμα τη λέξη "τροφοδιανομέας" την θεωρώ περισσότερο εύηχη από την "ντελιβεράς"!

Εν κατακλείδι ο ήχος της γλώσσα μας είναι το άλλοθι σε οποιαδήποτε λεξιπλαστική δυσκολία.
 

Φαροφύλακας

Απαρέμφατος Δροσουλίτης του πιο Μόρμυρου Φθόγγου
Προσωπικό λέσχης
Εμένα μου έχει κάνει εντύπωση για παράδειγμα η λέξη "chocoholic" που η αντίστοιχη ελληνική περίφραση είναι "λάτρης της σοκολάτας" ή ακριβέστερα (και με αρνητικό πρόσημο) "εθισμένος στην σοκολάτα". Πάλι δεν μου φαίνεται άτοπο ή αδοκιμο.
@Χρυσένια μου εδώ δεν υπάρχει λεξιπλασία. Τα "λάτρης της σοκολάτας" κτλ. είναι φράσεις και όχι λέξεις.

Στο συγκεκριμένο εγώ θα πρότεινα πάντως εύκολα: σοκολάτρης ή σοκολατάκιας, αν και λείπει το χρώμα του εθισμού. :))))
 

Χρυσένια

Αρχαιολόγος του Φόρουμ
Ή διαφορετικά (για να προσθέσουμε και την χροιά του εθισμού) μπορούμε πούμε και "σοκολατοεθισμένος".

Μόλις 8 συλλαβές :)))).
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Το θεμα με τα αγγλικα ειναι οτι μπορουν να παιξουν πολυ ευκολα με τον ηχο των μονοσυλλαβων λεξεων για να κανει καποια εντυπωση. Ακομα και να ακουσεις μια λεξη, σου λεει κατι σαν ηχος. Για παραδειγμα Big Bang, brain drain, think tank (οι δυο τελευταιες εχουν σακατευτει στην ελληνικη μεταφραση, οπως "διαρροη εγκεφαλων" 🤮 κλπ).

Επισης ειδικα τα τελευταια χρονια εχει φοβερη δυναμικη με τα portmanteaus, οπως το chocoholic, τα οποια κατα τη γνωμη μου δε δουλευουν στα ελληνικα.

Ευτυχως δεν εχω ακουσει τη λεξη "σοκοολικός" καπου σα μεταφραση, αλλα οταν ακουω μεταφρασεις portmanteaus στα ελληνικα μου θυμιζει κατι αστεια που ειχαν βγει στα 90ς, οπως "Τι είναι τριχωτό, τεράστιο, και πλέει?" (H βαρκούδα)

Επισης ειχαν πολυ διαφορετικες ιστοριες οι δυο γλωσσες. Εμεις πχ εχουμε περασει απο τουρκοκρατια, καθαρευουσα, γλωσσικο ζητημα, χουντα, μαλλιαρή διάλεκτο κλπ. ετσι εχουμε αναπτυξει τα δικα μας registers, που το καθενα αφηνει διαφορετικη αισθηση στο θυμικό μας. Αναγκαστικα οι νεολογισμοι οπως "τροφοδιανομεας" εμενα μου βγαζουν κατι ψυχρο, επισημο, στρατιωτικό, ΔΥΠΑ κλπ.

Η πλαστικότητα της Ελληνικης ισως υπαρχει στην καθημερινη γλωσσα, η οποια ομως εχει ξενα στοιχεια, που, τραγικη ειρωνια, απαγορευονται στις εκθεσεις και στον επισημο λογο. Για παραδειγμα ποσο παραγωγικη ειναι η καταληξη -τζής (ακομα και στα βουλγαρικα και στα αραβικα του Λιβανου!!) που ομως ειναι απο τα Τουρκικα και ειναι καταδικασμενη να υπαρχει αποκλειστικα στην ανεπισημη γλωσσα.
 

Φαροφύλακας

Απαρέμφατος Δροσουλίτης του πιο Μόρμυρου Φθόγγου
Προσωπικό λέσχης
Για να σας δω τί μπορείτε να κάνετε με την λεξιπλαστική... δύναμη της Ελληνικής για ta earbuds :φρύδια:
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Εντωμεταξυ αυτο που με τρελαινει με τα αγγλικα (μπορει να υπαρχει και σε αλλες γλωσσες βεβαια αλλα δεν το εχω παρακολουθησει) ειναι ο τροπος που φτιαχουν παρηχήσεις, ακροστιχίδες, ομόηχα και μνημονικά τρικ.

Για παραδειγμα ολοι εχουμε ακουσει καποιο γκουρου ή ομιλητη σε TEDx να λεει "Ακολουθω αυτο που λεω τα τεσσερα Τ: Trustworthy, Tenacious, Thriving, Thankful" και σου φτιαχνει δηλαδη μια πατεντα απο λεξεις που ανηκουν στο ιδιο κονσεπτ και ξεκινουν απο το ιδιο γραμμα, ή σχηματιζουν καποια αλλη λεξη κανοντας λογοπαιγνιο πολυ ευκολα και παραγωγικά.
Ενισχυοντας ετσι τη σκεψη και την παρουσιαση!

Εντωμεταξυ στην προκειμενη περιπτωση, το Τ ειναι ομηχο με το tea, οποτε μπορει αμα θελει να κανει λογοπαιγνιο με "4 τσαγια". Αν ειχε επιλεξει να παιξει πχ. με το γραμμα B, θα μπορουσε να κανει λογοπαιχνιο με "4 μελισσες" κλπ

Και τα συνδεουν και τα παρουσιαζουν με τετοιο τροπο, λες και το συμπαν επιτηδες διαλεξε τις ταδε λεξεις να ξεκινουν με το ταδε γραμμα, η να ταιριαζουν με την ταδε ιδεα, ωστε να δεσουν ολα μαζι!

Δεν ξερω ποια αλλη γλωσσα μπορει να ειναι τοσο κολπατζιδικη.
Ισως τα κινεζικα?
 
Last edited:

Φαροφύλακας

Απαρέμφατος Δροσουλίτης του πιο Μόρμυρου Φθόγγου
Προσωπικό λέσχης
Σωστά τα λες.

Πάνω σε αυτό που λες είχα σκεφτεί πως μια τέτοια βολική περίπτωση στα Ελληνικά είναι το ότι ο Χρόνος και το Χρήμα (που είναι πόροι) ξεκινούνα καί τα δύο από "Χρ". Βέβαια, τα δύο "χρου" δεν ακούτεται καθόλου καλά. Τα δύο Χ, φαντάζομαι. :))))
 

Φαροφύλακας

Απαρέμφατος Δροσουλίτης του πιο Μόρμυρου Φθόγγου
Προσωπικό λέσχης
Έβλεπα ένα κλιπάκι από το Modern Family πριν, και ειπώθηκε το "airquotes", δηλ. όταν κάνεις μια κίνηση με τα δύο χέρια αναπαριστώντας εισαγωγικά αμισβητώντας μια λέξη ή φράση. Βλέπω πως γράφεται καί ως δύο χωριστές καί ως μία. Σε οποιαδήποτε περίπτωση, προφέρεται ως μία και μάλιστα δισύλλαβη.

Νομίζω πως είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση όπου φαίνεται η λεξιπλαστική δυσκολία, αν όχι αδυναμία, της Ελληνικής. Διότι βέβαια το "εικονικά εισαγωγικά" δεν είναι λεξιπλασία. Είναι φράση ελλείψει λέξης.

Βέβαια, μην προτρέχω. Μπορεί να μην βλέπω το προφανές. Ιδού λοιπόν άλλη μια Ρόδος για άλλο ένα πήδημα.
 
Last edited:

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
βλεποντας καποιες μεταφρασεις, νομιζω οι αλλες γλωσσες δεν τα εχουν παει καλα με αυτη την εκφραση. Η πολωνικη "μεταφραση" δε, δεν ειναι καν μεταφραση, αλλα περιγραφη

Εγω αν επρεπε να βαφτισω αυτη τη χειρονομια, θα την ελεγα "(χερο)μανταλακια", ισως επειδη μικρος ακουγα καποιο δασκαλο να λεει το " σαν "μανταλακι", και το βρισκω πετυχημενο.

Σκεψη: δε χρειαζεται να προσπαθουμε να ακολουθουμε τα αγγλικα μεταφραζοντας με calques. Θα μπορουσαμε να βαφτιζουμε καινουργιες εννοιες με τη δικη μας αισθητικη. Στα 90ς το @ καποιοι το ονομασαν "παπακι" και εμεινε.

(και ακομα αναρωτιομαστε γιατι)
 

Φαροφύλακας

Απαρέμφατος Δροσουλίτης του πιο Μόρμυρου Φθόγγου
Προσωπικό λέσχης
Και έτσι βλέπεις και την λεξιπλαστική δυσκολία της γλώσσας μας. Για πράγματα που στα Αγγλικά μοιάζει να γίνονται εύκολα και στο πόδι, στην δική μας γλώσσα θέλει να στραγγίξεις το μυαλο σου και πάλι δεν φτάνεις σε κάτι εύκολα πειστικό ή χρειστικό.

Το "παπάκι" το λένε διαφορετικά σε πολλές γλώσσες. Σαν να υπήρχε κάποια συνεννόηση για ασυνεννοησία:
  • 🇬🇷 Greek → παπάκι
  • 🇺🇸 English → at sign
  • 🇪🇸 Spanish → arroba
  • 🇫🇷 French → arobase
  • 🇮🇹 Italian → chiocciola (σαλιγκάρι)
  • 🇩🇪 German → Klammeraffe (πίθηκος που κρέμεται)
  • 🇳🇱 Dutch → apenstaartje (ουρά πιθήκου)
  • 🇷🇺 Russian → sobaka (σκύλος)
  • 🇹🇭 Thai → ตัวหนอน (σκουληκάκι)
  • 🇨🇳 Chinese → 小老鼠 (μικρό ποντίκι)
  • 🇸🇪 Swedish → snabel-a (Α με προβοσκίδα)
Μπορώ να δω την λογική στα Ολλανδικά. Αφαιρετικά θα μπορούσε να είναι πίθικος με την ουρά του γύρω γύρω. Ίσως το πιο λογικό να είναι τα Σουηδικά.

Θα είχε γούστο να υπήρχε μια γλωσσολογική χρονομηχανή που θα μπορούσε να σε πάει πίσω στον χρόνο μόνον για να επιλύσεις γλωσσολογικά θέματα. Να πας στην στιγμή που ο πρώτος έλεγε αυτό το σύμβολο "παπάκι" και να τον ρωτήσεις "Γιατί, βρε παιδί μου! Για εξήγησέ μου, λίγο, γιατί μόλις το είπες έτσι;" σε έναν άνθρωπο που θα σε κοιτούσε σαστισμένος...
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
  • 🇺🇸 English → at sign
Ε αυτο ισως ειναι το μονο λογικο ιστορικα, αφου το συμβολο ηταν συντομογραφια του "at the rate of"

Ο/Η wikipedia έγραψε:
The name of the symbol arises from its original use in showing quantities and their price per unit – for example, "10 widgets @ £1.50 each".
 
Top