Αν σου τελειώσει το μανό, πιάσε την όζα!

Φαροφύλακας

Απαρέμφατος Δροσουλίτης του πιο Μόρμυρου Φθόγγου
Προσωπικό λέσχης
Λοιπόν, σκέφτηκα εδώ να δούμε τις γλωσσικές διαφορές μεταξύ Βόρειας και Νότιας Ελλάδας ή, αν το θέλετε, μεταξύ Θεσσαλονίκης κι Αθήνας.

Για ιδιωματικές λέξεις και φράσεις από άλλες περιοχές κοιτάξτε εδώ.

Και για αρχή να πιάσω το θέμα της μπουγάτσας :ρ

Κατά κάποιον τρόπο οι Αθηναίοι μοιάζουν ανίκανοι να ξεχωρίσουν την διαφορά μεταξύ τυρόπιττας και μπουγάτσας με τυρί, προφανώς επειδή στην Αθήνα δεν υπάρχει τόση ποικιλία! Φυσικά η διαφορά είναι κυρίως το φύλλο. Αυτό είναι που κάνει την μπουγάτσα και γι' αυτό μπορείς να φτειάξεις μπουγάτσα με διάφορα υλικά αν και τα πιο συνηθισμένα είναι η κρέμα και το τυρί. Δηλαδή για να το πούμε απλά: άλλο πράγμα η τυρόπιττα κι άλλο πράγμα η μπουγάτσα με τυρί κι αν δεν τα ξεχωρίζει κάποιος, απλά νομίζει και δεν γνωρίζει!

Έχουμε και το πελώριο θέμα με τα σουβλάκια και τον γύρο κ.τ.λ. Να ξεκινήσουμε με την λέξη σάντουιτς η οποία στον Νότο χαρακτηρίζει αποκλειστικά το γνωστό κρύο (π.χ. με ζαμπόν και κασέρι/τυρί) ενώ στον Βορρά πέρα από το κρύο, σάντουιτς ονομάζεται γενικά και αυτό που παίρνεις να φας στο γυράδικο κι ας είναι πίττα με γύρο. Περνώντας έξω απ' το γυράδικο η προτροπή στον Βορά θα είναι "Μπαίνουμε να φάμε κάνα σάντουιτς;" Στον Νότο πάλι, αυτό που παίρνεις να φας στο γυράδικο λέγεται σουβλάκι (κι ας είναι και ασούβλιστο μπιφτέκι).

Φυσικά δεν υπάρχει σωστό και λάθος και εδώ είναι το αστείο, καθώς οι μεν προσπαθούν να πείσουν τους δέ πως τα λένε λάθος! :)))) Βορράς και Νότος έχουν κωδικοποιήσει τις έννοιες σε κάποιες λέξεις και αυτό είναι καθ' όλα σωστή γλώσσα! Κι αν οι μεν ονομάζουν το περασμένο σε ξυλάκι κρέας επειδή το βλέπουν σαν μικρό σουβλί ενώ οι δέ θυμούνται πως κάποτε το περνούσαν σε ένα μικρό καλάμι, ε, σωστοί καί οι δύο! :)

Από εκεί και πέρα υπάρχουν διαφορετικές λέξεις για καθημερινά πράγματα κι έτσι στον Βορά ο μαθητής σβήνει με σβήστρα* ενώ στον Νότο με γόμα και οι Θεσσαλονικιές βάφουν τα νύχια τους με όζα ενώ οι Αθηναίες με μανό. Πολύ ιδιαίτερη η μάλλον ηχοποίητη λέξη φούιτ για να αποδώσει στον Βορρά το τρύπιο λάστιχο στο ποδήλατο, στο αυτοκίνητο ή και αλλού. "Έπαθα φούιτ!" αναφωνεί π.χ. ο Καστοριανός στεναχωρημένος!

Όμως και στα τυριά έχουμε κάποια απόκλιση. Στον Βορρά λοιπόν όταν λέμε τυρί αναφερόμαστε κυρίως στην ποικιλία της φέτας ενώ στον Νότο αναφερόμαστε σε όλα τα τυριά ανεξαρτήτως. Στον Βορρά όταν λέμε κασέρι αναφερόμαστε σε όλα τα κίτρινα τυριά ανεξαρτήτως (π.χ. γκούντα, γραβιέρα κ.τ.λ.) ενώ στον Νότο σε συγκεκριμένη ποικιλία που φέρει την συγκεκριμένη ονομασία.

Πάμε να δούμε λοιπόν τις αντιστοιχίες όπου στην πρώτη στήλη έχουμε τα βορειοελλαδίτικα και στην δεύτερη τα νοτιοελλαδίτικα, τουλάχιστον όπως τα έχω αποκωδικοποιήσει εγώ με μια μικρή βοήθεια απ' την Οκτάνα.

Βορράς ------- Νότος------ και εννοούμε
σάντουιτς ---- σουβλάκι -- το τυλιχτό που παίρνεις να φας στο γυράδικο
σουβλάκι ----- καλαμάκι -- κομμάτια κρέας περασμένα και ψημένα σε ξυλάκι
γύρος -------- κρέας ----- το περασμένο σε κάθετη σούβλα κρέας όταν το παραγγέλνεις
αλοιφή ------- σαλάτα ---- οι σαλάτες που είναι σαν αλοιφή (τζατζίκι, τυροκαυτερή κτλ)

λεμονάδα ----- λεμονίτα
χυμός λεμόνι - λεμονάδα
γκαζόζα ------ 7up, sprite

σβηστικό ----- μπλάνκο
σβήστρα ------ γόμα
όζα ---------- μανό
φούιτ -------- τρύπιο λάστιχο


*κι εδώ αποδεικνύεται πως ο κειμενογράφος μου είναι πόνημα Νοτιοελλαδίτη καθώς δεν αναγνωρίζει τις λέξεις όζα, φούιτ κ.τ.λ. ενώ για την σβήστρα το πιο κοντινό που μου προτείνει είναι η σβηστήρα :ρ "Προσθήκη στο Λεξικό" λοιπόν! :))))
 

Λορένα

Πολεμίστρια του Φωτός
Καλά λένε πως ο θεσσαλοί μοιάζουν με τους βόρειους... Αν εξαιρέσεις το "φούιτ" όλες τις άλλες λέξεις τις λέμε.

Ακόμη θυμάμαι οταν είχα κατέβει μικρή Αθήνα και ήθελα να πάρω μια οζα και με κοιτάζανε περιέργα οι πωλήτριες, γιατι δεν καταλαβαινανε τι ήθελα.

Είναι περίεργο πάντως πόσο μοιάζουμε με τους... άνωθεν. Συμπαθούμε περισσότερο την Θεσ/κη, τους ανθρωπους της εκεί, μας πάει περισσότερο ο βορειος τρόπος ζωής, και σαν πόλη η Θεσ/κη ειναι η πρώτη επιλογή μας στις σπουδές.
 
Δεν ξέρω αν είναι όντως βορειοελλαδίτικο, αλλά έχω παρατηρήσει πως κανείς νότιος δεν λέει "μου άρεζε" στον παρατατικό αυτού του ρήματος. Λένε "μου άρεσε", όπως και στον αόριστο. Εγώ λέω "μου άρεζε", εκτός από κάποιες φορές που θέλω να έχω κάποιο συγκεκριμένο ύφος/αποτέλεσμα, άλλο από αυτό που δίνει αυτό το "ζ". Είναι όντως βορειοελλαδίτικο, λοιπόν; Ή από κάπου αλλού το 'κονόμησα;
 

Οκτάνα

Ανάστροφη Ταξιδεύτρια
Έχεις απόλυτο δίκιο Ατέλειωτη Φούγκα. Με έχουν διορθώσει άπειρες φορές εδώ στην Αθήνα όταν λέω "μου άρεζε":γρμβ:
Α, τώρα που το θυμήθηκα, αυτό που επίσης μου σπάει τα νεύρα είναι το "αμέ".
-Θες καφέ;
-Αμέ!
-Σου αρέσει ο Μπαχ;
-Αμέ!!!
Το ακούω καθημερινά εδώ και ελάχιστες φορές στη βόρεια Ελλάδα.
Αν καθήσω να τα σκεφτώ, είναι πολλά τελικά...Μάλλον θα αρχίσω να τα σημειώνω.
 

Φαροφύλακας

Απαρέμφατος Δροσουλίτης του πιο Μόρμυρου Φθόγγου
Προσωπικό λέσχης
-Σου αρέσει ο Μπαχ;
-Αμέ!!! α! κι ο Μαργαρίτης!!
:)))
 

Δροσούλα

Κοινωνός
Η χρήση του "με" στη θέση του "μου" είναι πολλές φορές γραμματικό/συντακτικό λάθος. Προσπάθησα και το απέβαλα. Δεν καταλαβαίνω όμως πώς ξεχωρίζουν την προφορά μου στο "λλ", παρόλο που εγώ δεν την αντιλαμβάνομαι (στον εαυτό μου), ακόμα κι όταν τον ακούω ηχογραφημένο.
Κάποιες αντιστοιχίες καταλήγουν σε αδιέξοδο προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση, οπότε η κάθε πλευρά υποστηρίζει ότι έχει "δίκιο". Για παράδειγμα, δεν ξέρω αν οι "νότιοι" έχουν κάποια λέξη που να διαφοροποιεί το "καλαμάκι" που πίνουνε με το "καλαμάκι" που τρώνε. Αμφιβάλλω, εξάλλου, αν οι ίδιοι λένε τον "γύρο" "ντονέρ κεμπάπ".
Αντίστοιχα, δεν ξέρω αν υπάρχει στους "βόρειους" κάποια αντίστοιχη λέξη για την "πίτα" του "γύρου", ώστε να διαφοροποιείται από την "πίτα" με τα φύλλα.
 

Φαροφύλακας

Απαρέμφατος Δροσουλίτης του πιο Μόρμυρου Φθόγγου
Προσωπικό λέσχης
Δεν καταλαβαίνω όμως πώς ξεχωρίζουν την προφορά μου στο "λλ", παρόλο που εγώ δεν την αντιλαμβάνομαι (στον εαυτό μου), ακόμα κι όταν τον ακούω ηχογραφημένο.
Ομοίως! Ενίοτε βέβαια καταλαβαίνω πως κάποιο λάμδα μου ήταν κάπως ιδιαίτερα παχύ όμως έχω ακούσει να μου λεν πως έχω βόρεια προφορά, πράγμα που εγώ δεν μπορώ να το αντιληφθώ. Εγώ ο ίδιος όμως, βλέποντας Ράδιο Αρβύλα παρατηρώ συχνά παχιά λάμδα σ’ αυτά που λέει η σαλονικιώτικια παρέα και σκέφτομαι, έ, μάλλον κι εγώ κάπως έτσι θα ακούγομαι! :)

Πιστεύω πως το παχύ μου λάμδα έχει ενισχυθεί και από την χρήση τής Αγγλικής γλώσσας διότι βέβαια, σε αυτήν την γλώσσα το λάμδα είναι πολύ συχνά ιδιαίτερα παχύ.
 

Δροσούλα

Κοινωνός
Με την ευκαιρία ενός ακούσματος που είχα σήμερα, πιστεύω ότι θα είχε ενδιαφέρον να αναφέρουμε ρήματα ή επίθετα που προσδιορίζουν ενέργειες ή ιδιότητες για τις οποίες συνήθως χρησιμοποιούνται διαφορετικές λέξεις. Με την επιφύλαξη βέβαια ότι ενδεχομένως την εξαίρεση αποτελεί αυτός που δημοσιεύει τη συγκεκριμένη έκφραση, όπως κάνω τώρα εγώ!
Συχνά έχω ακούσει να λέγεται ότι "θα ψήσω έναν καφέ", αλλά πολύ σπάνια "θα ψήσω ένα τσάι". (Εκτός από γενικά ρήματα όπως το "κάνω" και ένα πιο ειδικό ρήμα, το "βράζω", δεν μου έρχεται στο μυαλό κανένα άλλο)
Πριν από λίγο άκουσα ότι τα ρούχα τα απλώνουμε για να "ξεραθούν". Επειδή μέχρι τώρα ήξερα ότι "στεγνώνουν", το θεώρησα σπάνιο.
Πιστεύω ότι θα έχει ενδιαφέρον να μάθουμε και άλλες τέτοιες παραλλαγές.
 

Αεροβάτης

Όμορφο Νιάτο
Θέλω να πω δυο πράγματα. Ως ερασιτέχνης μάγειρας θα ήθελα να αναφέρω πως μπουγάτσα με διάφορα υλικά ακόμη και με τυρί μόνο σε πολλές περιοχές της Στερεάς που προσεγγίζουν την Αθήνα ουσιαστικά λέμε την πατσαβουρόπιτα που σαν όρο την αναγνωρίζουν και στη Θεσσαλονίκη εντούτοις όμως δεν κάνουν το συνδυασμό πως η πατσαβουρόπιτα είναι ένα και το αυτό με την αλμυρή μπουγάτσα.

Δεύτερον για το θέμα της γκαζόζας ως βέρος Κρητικός κατά την άποψη μου και Αθηναίοι και Θεσσαλονικείς σφάλλουν. Γκαζόζα με κατοχυρωμένη την ονομασία είναι αποκλειστικά και μόνο ένα κρητικό προϊόν που πλέον παράγεται μαζικά από την εταιρεία ''Γεράνι'' και αν πρέπει να παρομοιάσω με κάτι τη γεύση θυμίζει υγρή τσιχλόφουσκα με ανθρακικό.
 

Φαροφύλακας

Απαρέμφατος Δροσουλίτης του πιο Μόρμυρου Φθόγγου
Προσωπικό λέσχης
Δεύτερον για το θέμα της γκαζόζας ως βέρος Κρητικός κατά την άποψη μου και Αθηναίοι και Θεσσαλονικείς σφάλλουν. Γκαζόζα με κατοχυρωμένη την ονομασία είναι αποκλειστικά και μόνο ένα κρητικό προϊόν που πλέον παράγεται μαζικά από την εταιρεία ''Γεράνι'' και αν πρέπει να παρομοιάσω με κάτι τη γεύση θυμίζει υγρή τσιχλόφουσκα με ανθρακικό.
Δεν ξέρω κατά πόσο στέκει αυτό που λες πως δηλ. μονάχα αυτή η κρητική εταιρία παράγει "γκαζόζα".

Με μια γρήγορη αναζήτηση βλέπω γκαζόζα κάμπου Χίου:


γκαζόζα Λουξ:


γκαζόζα Ήβη:


γκαζόζα Ψηλορείτης


κτλ.

άρα δεν πρέπει να είναι κατοχυρόμένο όνομα.

Δες κι εδώ αν και επιφυλάσσομαι ως προς την ετυμολογία τής λ. "γκαζόζα" γιατί θυμάμαι μια κουβέντα κάπου (στον Σαραντάκο; ) που όμως με μια γρήγορη ματιά τώρα δεν μπόρεσα να εντοπίσω.
 

Δροσούλα

Κοινωνός
Επειδή για την "γκαζόζα" είχα διαφορετική εντύπωση, ανέτρεξα σε διάφορες πηγές. Εκείνη με την οποία συμφωνώ περισσότερο βρίσκεται σε μια σελίδα της Lexilogia.
Μια πιο ακραία ετυμολογία βρήκα εδώ, με την οποία όμως δε συμφωνώ, καθώς νομίζω ότι η λέξη παρετυμολογείται όταν συνδέεται με το gas.
 

Φαροφύλακας

Απαρέμφατος Δροσουλίτης του πιο Μόρμυρου Φθόγγου
Προσωπικό λέσχης
Να λοιπόν και το σχετικό κείμενο που είχα διαβάσει, αυτό που πραθέτεις τής Λεξιλογίας. :)
 

Μαργαριτα

Όμορφο Νιάτο
προσφατα ηρθαν για λιγες μερες εδω (θεσσαλονικη) κατι φιλοι μου απο αθηνα οποτε καταλαβαινετε ποσες συζητησεις για τετοια θεματα εκανα.προσεξαν πως εδω τη λεξη "αφου" την βαζουμε συχνα στο τελος της προτασης πχ αντι να πουμε "αφου σου ειπα οτι θα παω" λεμε "σου ειπα οτι θα παω αφου" μαλλον επειδη το χρησιμοποιω καμια φορα δεν μου κανει για λαθος.επισης το δικο μας "κασερι " εκεινοι το λενε "κιτρινο τυρι" και το δικο μας "τυρι" εκεινοι το λενε "φετα" καπως ετσι αν δεν κανω λαθος.:ωιμέ:
 

Πεταλούδα

Θαλασσογέννητη Ελπίδα των Ηλιόμορφων Ονείρων
Προσωπικό λέσχης
επισης το δικο μας "κασερι " εκεινοι το λενε "κιτρινο τυρι" και το δικο μας "τυρι" εκεινοι το λενε "φετα" καπως ετσι αν δεν κανω λαθος.:ωιμέ:
Δεν γνώριζα ότι έχουμε διαφορές και στις ονομασίες των τυριών! Εγώ τα τυριά τα λέω ως εξής: τα κίτρινα τυριά (πχ. κασέρι, κεφαλοτύρι κτλ), που θα τα πω με το όνομά τους και η φέτα.
Υπάρχει βέβαια και το "μουχλιασμένο" τυρί, το ροκφόρ, που αυτό είναι κατηγορία από μόνο του :)))) . Δεν μου αρέσει καθόλου αυτό :όχισουλέω:
 
Last edited:

Μήτις

Όμορφο Νιάτο
Διάβασα τις δημοσιεύσεις και μου έκανε εντύπωση αυτό με τη λεμονάδα και τη λεμονίτα. Επίσης όταν ανέβηκα πρώτη φορά Θεσσαλονίκη και με ρώτησαν για ''αλοιφές'' αναρωτιόμουν τι θέλει να πει ο ποιητής (για τα σουβλάκια και τα καλαμάκια το ήξερα, για αλοιφές δε μου χε μιλήσει κανείς:χαχα:)Ο σερβιτόρος με κοίταξε υποτιμιτικά και μου πε καλά, επειδή είσαι Αθηναία σου βάζω σως, δε θα χεις ξαναφάει με τυροκαυτερή. Και τότε έκανα το λάθος και είπα πως είμαι Πειραιώτισσα.:συγνώμη:
 

Μαργαριτα

Όμορφο Νιάτο
Δεν γνώριζα ότι έχουμε διαφορές και στις ονομασίες των τυριών!
:ναι: μου ειπαν ακομα πως το δικο μας τοστ αυτοι το λενε τοστ μονο οταν ειναι σε τετραγωνο ψωμακι αλλιως το λενε σαντουιτς πφφφφφφφφφ μα οποτε τα συζητω μπερδευομαι ακομα περισσοτερο.ειπαμε και αλλα πολλα που δεν τα θυμαμαι αλλα σε πολλα εχουμε διαφορες!
 

Πεταλούδα

Θαλασσογέννητη Ελπίδα των Ηλιόμορφων Ονείρων
Προσωπικό λέσχης
:χαχα: Για αυτό τον λόγο, δεν έφαγα τοστ, μια φορά που είχα ανέβει Θεσσαλονίκη (σκέφτηκα, καλά θα χορτάσω με ένα τοστάκι; :ωιμέ: ) και μετά ανακάλυψα όταν ήρθαν οι παραγγελίες των υπολοίπων, ότι ήταν σάντουιτς. Έφαγα όμως, μια ωραία μακαρονάδα :))))
Μήτις, αυτό με τις αλοιφές το έπαθα και εγώ, στο ίδιο περιστατικό με το τοστ!
 

Μαργαριτα

Όμορφο Νιάτο
ασε που με κοροιδευουν γιατι πεταω καμια φορα και κανενα "ναι για" :χαχαχα::χαχαχα::χαχαχα::χαχαχα::χαχαχα:
 

Ιαβερης

Κοινωνός
εγω λογω της δουλειας μου,ιδιαιτερα το καλοκαιρι που ερχονται αρκετοι τουριστες στη Ξανθη,μπλεκω συνεχεια σε τετοιες καταστασεις ασυννενοησιας.ενταξει οι νεοτεροι που ερχονται στο σουβλατζιδικο μπαινουν ευκολοτερα στο κλιμα και αφομοιωνουν τις λεξεις που χρησιμοποιουμε εδω για τις ονομασιες των τροφιμων και τελος παντων συνεννοεισαι...ΑΛΛΑ ετσι και μπει καμια τρελοπαρεα γιαγιαδων μες στο ανθος της ηλικιας τους (ανω των 70 ) εκει παιδια ειλικρινα μου σηκωνεται η τριχα!γινεται το ελα να δεις!

-ελα,παιδι'μ βαλε με να φαω ενα σαντουιτς,αλλα πες μου τι εχεις πρωτα; κι αρχιζω εγω να λεω ολο τον τιμοκαταλογο απ'την αρχη μεχρι το τελος (συμπεριλαβομενου και των αντιστοιχων τιμων,10 λεπτα)

-καλα βαλε μ ενα γυρο με απ'ολα σε σαντουιτς.

-σε τι δηλαδη,κυρια μου,εχω κυπριακη πιτα,αραβικη πιτα,ζιαπατα,λαγανα,λαδοπιτα...

-σε σαντουιτς ρε,παιδ'μ πως το λετε εδω!τοσο δυσκολο ειναι να καταλαβεις; τελικα καταλαβα οτι θελει ψωμι-ζιαπατα (αλλα 10 λεπτα)

-και τι θελετε μεσα,κυρια μου;

-σουβλακι,παιδι'μ (ξερετε κι οι γριες πως το λενε αυτο ''πιδιμ').και βαζω εγω οτι μου λεει ή τουλαχιστον οτι εχω καταλαβει...τρωει μια μπουκια και τσιριζει:

-τι,μ'εβαλες μεσα,βρε παιδι'μ.εγω σουβλακι ζητησα!
-μα,κυρια σουβλακι εβαλα,τι να εβαζα;
-οοοοοχι,αυτο ειναι καλαμακι,οχι σουβλακι!και μεσα απο'ολα,εσυ δεν εβαλες τζατζικι!
-μα,κυρια μου εδω στο απ'ολα δεν βαζουμε τζατζικι,παει εξτρα.-λεω εγω καταιδρωμενος απο την αφορητη καλοκαιρινη ζεστη (σκετη απολαυση!)
Τελος παντων πεταω το σαντουιτς και φτιαχνω αλλο μετα απο 25-30 λεπτα διαπραγματευσεων με ΚΑΛΑΜΑΚΙ σε ΣΑΝΤΟΥΙΤΣ και με απ'ολα δηλαδη με ΤΖΑΤΖΙΚΙ!Κι αυτα τα περναμε καθε μερα καλοκαιριατικα,αντι να καθομαστε στην παραλια να αγναντευουμε το απεραντο γαλαζιο του Αιγαιου...
 

Σόφκι

Κοινωνός
"ασουβλιστο μπιφτεκι":μουάχαχα::μουάχαχα::μουάχαχα: πραγματικα γελασα πολυ με αυτο......Αυτο που δεν μπορω να καταλαβω εγω ειναι τον λογο για τον οποιο μαλωνουνε οι μεν και οι δε...Ασχετο με το ποιο ειναι σωστο απο ολα ειναι διαφοροι διαλεκτοι και πρεπει να τους σεβομαστε γιατι να πρεπει να αλλαξει καποιος;;;και στην συγκεκριμενη περιπτωση νομιζω πως τα μισα ειναι σωστα απο τους Βορειους και τα αλλα απο τους Νοτιους....
 
Top