Αννίτα Π. Παναρέτου : "Ελληνική ταξιδιωτική λογοτεχνία"



Η ταξιδιωτική ανθολογία της Αννίτας Π. Παναρέτου παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον γιατί καλύπτει μια περίοδο που ξεκινάει από τον Όμηρο και καταλήγει στην σύγχρονη εποχή, ως το 1990. Καταπιάνεται με ταξιδιωτικές διηγήσεις και αναφορές ελλήνων συγγραφέων οι οποίες δεν περιορίζονται μόνο στον ελλαδικό χώρο, αλλά καλύπτουν και άλλους τόπους ανά τη γη. Όλοι οι τόμοι περιέχουν όμορφες εικόνες που συνοδεύουν τα κείμενα. Στο τέλος του κάθε τόμου υπάρχουν χρησιμότατες βιογραφικές και βιβλιογραφικές σημειώσεις, ευρετήριο προσώπων, πίνακας εικόνων ενώ στην αρχή του κάθε τόμου υπάρχει ένας χρηστικότατος πίνακας περιεχομένων.
Η τιμή του πεντάτομου έργου είναι τσουχτερή 120 με 200 ευρώ (και οι πέντε τόμοι μαζί), αλλά το έργο υπάρχει στο σπουδαστήριο της Νεοελληνικής φιλολογίας στην Φιλοσοφική σχολή των Αθηνών, οπότε αν κάποιος φοιτητής βρεθεί εκεί μπορεί να το αναζητήσει και να του ρίξει μία ματιά. Προσωπικά είχα τη σπάνια τύχη να το εντοπίσω σε ένα παλαιοβιβλιοπωλείο πριν από κάποια χρόνια στο ένα τρίτο της κανονικής του τιμής.
Η Αννίτα Π. Παναρέτου έχει σπουδάσει αγγλική και ελληνική φιλολογία, διαθέτει διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο της Κρήτης και ασχολήθηκε για πολλά χρόνια με την έρευνα επάνω στην ελληνική ταξιδιωτική λογοτεχνία και τελικά κατάφερε να φέρει σε πέρας με επιτυχία αυτό το τιτάνιο έργο. Έχει επίσης γράψει και λογοτεχνία.



Φωτογραφία της συγγραφέως.



Συγγραφέας: Αννίτα Π. Παναρέτου
Τίτλος: Ελληνική Ταξιδιωτική Λογοτεχνία: Η μακριά πορεία των απαρχών ως τον 19ο αιώνα, 1ος τόμος
Εκδόσεις: Επικαιρότητα
Έτος έκδοσης: 1995
Αριθμός σελίδων: 330
ISBN: 960-205-293-7


Στον πρώτο τόμο με τίτλο: Η μακριά πορεία των απαρχών ως τον 19ο αιώνα, υπάρχουν αποσπάσματα από την Οδύσσεια του Ομήρου, τις Ιστορίες του Ηροδότου, το Κύρου Ανάβασις του Ξενοφώντα, το Ελλάδος περιήγησις του Παυσανία καθώς επίσης και αποσπάσματα από βυζαντινούς συγγραφείς τα έργα των οποίων δεν είναι ιδιαίτερα γνωστά στο ευρύ κοινό. Πολλά από τα κείμενα που παρατίθενται δεν είναι αμιγώς περιηγητικά, αλλά παρέχουν πολλές ταξιδιωτικές πληροφορίες, ενώ άλλα έχουν γεωγραφικό χαρακτήρα. Όλα έχουν ένα τρόπο να δημιουργούν όμορφες εικόνες που εξάπτουν τη φαντασία μέσα από τον πλούτο και την ποικιλία των πληροφοριών που προσφέρουν. Επίσης στον πρώτο τόμο υπάρχει και ένας σύντομος πρόλογος του Ζακ Λακαριέρ.

Ένα απόσπασμα από τον πρώτο τόμο, από την Κωνσταντινιάδα του αρχιεπισκόπου Κωνσταντίνου που γράφτηκε στα 1820, και περιγράφει την Κωνσταντινούπολη της εποχής:


Στην Κωνσταντινούπολη υπάρχουν δεκατρείς δημόσιες βιβλιοθήκες, που ιδρύθηκαν από διάφορους Σουλτάνους και επιτρόπους καμιά τους όμως δεν έχει περισσότερα από δύο χιλιάδες χειρόγραφα˙ και σ’ εκείνη της Αγίας Σοφίας, που την ίδρυσε ο Σουλτάνος Μαχμούτ, υπάρχει, ανάμεσα στα πολλά αραβικά, περσικά και τουρκικά βιβλία, και ένα ιδιόχειρο Κοράνι του Οσμάν του πρώτου˙ εκείνη που βρίσκεται στο τέμενος του Σουλτάν Μεχμέτ είναι καθημερινά ανοιχτή σ’ όσους Οθωμανούς προσέρχονται για ανάγνωση, και ανάμεσα στα άλλα δογματικά βιβλία φυλάσσεται εκεί και ένα Κοράνι με κοπτικούς χαρακτήρες.



Συγγραφέας: Αννίτα Π. Παναρέτου
Τίτλος: Ελληνική Ταξιδιωτική Λογοτεχνία: 19ος αιώνας: Οι πρόδρομοι, 2ος τόμος
Εκδόσεις: Επικαιρότητα
Έτος έκδοσης: 1995
Αριθμός σελίδων: 374
ISBN: 960-205-294-5


Στον δεύτερο τόμο με τίτλο: 19ος αιώνας: Οι πρόδρομοι, υπάρχουν ανθολογημένα κείμενα από συγγραφείς όπως ο Ανδρέας Μουστοξύδης που περιγράφει τους Δελφούς, Ο Δημήτριος Βικέλας που περιγράφει εκτός των άλλων την Ζάκυνθο, ο Μαρίνος Σιγούρος που ζωντανεύει το Παρίσι του 1910 κάνοντας αναφορές και στη γυναικεία πορνεία, Ο Κωστής Παλαμάς που μιλάει για τη θέα από τη θάλασσα της Φρεαττούς (μάλλον εννοεί την Φρεαττύδα, στον Πειραιά) κτλ. Υπάρχει επίσης αναφορά στις πρώτες ταξιδιωτικές εντυπώσεις γραμμένες από γυναίκες όπως οι: Ζαχαρένια Γραμματικοπούλου, Κρυσταλλία Δασκαλοπούλου, Καλλιρόη Παρρέν, Θάλεια Φλωρά – Καραβία, Χ. Καμβουνίδου, Μαρία Πινέλη, Μαρία Τ. Μομφεράτου, Αγγελική Παναγιωτάτου.

Ένα απόσπασμα από τον δεύτερο τόμο, της Αγγελικής Παναγιωτάτου, της πρώτης φοιτήτριας του Πανεπιστημίου Αθηνών που σπούδασε μικροβιολογία, το οποίο περιγράφει την Αίγυπτο, από το βιβλίο της Στη θάμβη των Φαραώ, το οποίο κυκλοφόρησε στην Αλεξάνδρεια το 1929:


Εφθάσαμε μεσημέρι περασμένο στο Ασουάν […] Τα αυτοκίνητα μας φέρνουν μαζί με τα αποδημητικά πουλιά στο μεγάλο ξενοδοχείον «Καταρράκτ».
Εκείνο που ελκύει ιδιαίτερα την προσοχή μας στην καινούργια αυτή του πλούσιου ξενοδοχείου κατοικίας μας, είναι η μεγάλη βεράντα με τη θαυμάσια θέα της, πάνω στο μαγικό Νείλο. Είναι μεσημέρι. Ένα θαλπερό καλοκαιρινό μεσημέρι. Οι ταξιδιώτες ξαπλωμένοι απολαμβάνουν την απροσδόκητη ζεστασιά στην ευάερη παραλιακή βεράντα προφυλαγμένοι από τον καυτερό ήλιο, με πελώριες αιγυπτιακές ποικιλόχρωμες τέντες που δίνουν μια εξωτική όψη στο σύνολο […] Ο Νείλος στο σημείο αυτό γραφικότατος με τα βραχώδη νησάκια στην αγκαλιά του θυμίζει κάτι από τα παραμύθια του παλιού καιρού και περιμένει κανείς μέσα από τις οάσεις των Χουρμαδιών, και τα μικροάλση της φυτείας, που στολίζουν τις όχθες γύρω – τριγύρω να ξεπεταχθεί κανένας Φαύνος με τη φλογέρα του να ψάλλει τα θέλγητρα τα ονειρώδη της θρυλικής αιγυπτιακής Γης….



Συγγραφέας: Αννίτα Π. Παναρέτου
Τίτλος: Ελληνική Ταξιδιωτική Λογοτεχνία: 20ος αιώνας: Η άνθηση και η ακμή, 3ος τόμος
Εκδόσεις: Επικαιρότητα
Έτος έκδοσης: 1995
Αριθμός σελίδων: 373
ISBN: 960-205-295-3


Στον τρίτο τόμο με τίτλο: 20ος αιώνας: Η άνθηση και η ακμή, υπάρχουν αποσπάσματα από ταξιδιωτικές περιγραφές πολύ γνωστών συγγραφέων. Κείμενα του Τάκη Παπατσώνη που αναφέρονται στον Άθω και την Σκιάθο, του Νίκου Καζαντζάκη από τα ταξίδια του στην Ιαπωνία, Κίνα, Ρωσία, Ισπανία κα, ταξιδιωτικές αναφορές του Κώστα Ουράνη, του Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου, του Ζαχαρία Παπαντωνίου, του Φώτη Κόντογλου, του Ηλία Βενέζη, του Στρατή Μυριβήλη, του Γιώργου Θεοτοκά, ο οποίος ταξίδεψε σε μέρη όπως: Σοβιετική Ένωση, Μέση Ανατολή, Άγιο Όρος κτλ.

Ένα απόσπασμα από τον τρίτο τόμο, από το έργο του Κώστα Ουράνη με τίτλο Ιταλία, όπου περιγράφει την ειδυλλιακή λίμνη Μαγκιόρε, στα 1953:


Από τις τρεις μεγάλες ιταλικές λίμνες, η λίμνη Μαγκιόρε είναι η πιο πολυσύχναστη. Τα γραφικά της χωριά στο μήκος των οχθών είναι γεμάτα ξενοδοχεία και πανσιόν που απλώνουν ως πάνω στα νερά τους κήπους τους, τα μεγάλα κόκκινα παρασόλια τους, τα όμοια με τεράστιες παπαρούνες, τις πράσινες ταπισερίες των προσόψεών τους και τα παρτέρια των λουλουδιών τους.
Τα λουλούδια είναι η δόξα της λίμνης Μαγκιόρε. Το χωριό του Μπαβένο, όπου μένω, και που υπήρξε κατά καιρούς διαμονή περίφημων συγγραφέων και μουσικών, είναι ένας σωστός ανθόκηπος. Όλος ο δημόσιος περίπατός του στην όχθη είναι μια διαδοχή από μεγάλα παρτέρια κόκκινων και κίτρινων κρίνων. Δεν υπάρχει σπίτι που να μην είναι στολισμένο με λουλούδια. Οι επαύλεις των πλουσίων είναι πνιγμένες στους κήπους. Τα καλύβια των φτωχών έχουν λουλούδια στα παράθυρά τους, λουλούδια στους κήπους τους. Ζει κανείς μέσα στ’ αρώματα και στα ζωηρά τους χρώματα.



Συγγραφέας: Αννίτα Π. Παναρέτου
Τίτλος: Ελληνική Ταξιδιωτική Λογοτεχνία: Η άνθιση και Ακμή – Επίγονοι και νέοι δρόμοι, 4ος τόμος
Εκδόσεις: Επικαιρότητα
Έτος έκδοσης: 1995
Αριθμός σελίδων: 463
ISBN: 960-205-296-1


Στον τέταρτο τόμο με τίτλο: Η άνθιση και Ακμή – Επίγονοι και νέοι δρόμοι, υπάρχουν εκτός των άλλων ανθολογημένα αποσπάσματα από την περιήγηση του Γιώργου Σεφέρη στην Καππαδοκία, περιγραφές της Σκιάθου από τον Μ. Καραγάτση, η περιγραφή της Ελβετίας από τον Μιχαήλ Στασινόπουλο, το ταξίδι στη Σοβιετική Ένωση του Δημήτρη Φωτιάδη, στη Μόσχα του Ασημάκη Πανσέληνου, του Άγγελου Σ. Βλάχου, του Χρήστου Γιανναρά, περιγραφές του Βιετνάμ από τον Μενέλαο Λουντέμη, του Λονδίνου από τον Δημήτρη Ψαθά, της Χαλκίδας από τον Νίκο Τσιφόρο, του Νεπάλ από τον Ιωάννη Βασιλείου, του Δουβλίνου από την Ελένη Βαροπούλου κα.

Ένα ξεκαρδιστικό απόσπασμα από τη Χώρα των Μυλόρδων του Δημήτρη Ψαθά, στα 1959, όπου οι διάφοροι γνωστοί και φίλοι του συγγραφέα προσπαθούν να τον κατατοπίσουν και προετοιμάσουν για τα αγγλικά ήθη:


- Τα μάτια σου δεκατέσσερα! Κάθε φορά που θα μπαίνεις στο λεωφορείο και θα πληρώνεις το εισιτήριό σου, θα ανταλλάσσεις έξι «θενκ γιου» με τον εισπράκτορα. Ήγουν: Δίνεις τα λεφτά και λες θένκ γιου. Τα παίρνει ο εισπράκτορας και απαντά θενκ γιου. Σου δίνει το εισιτήριο και λες θενκ γιου. Το παίρνεις και απαντάς θενκ γιου. Σου λέει ο εισπράκτορας θενκ γιου για το θενκ γιου που είπες.
- Έγιναν πέντε.
- Τραβάς κι ένα παραπανίσιο θενκ γιου για να ‘σαι μέσα.



Συγγραφέας: Αννίτα Π. Παναρέτου
Τίτλος: Ελληνική Ταξιδιωτική Λογοτεχνία: Άλλες εκφάνσεις της ταξιδιωτικής γραφής, 5ος τόμος
Εκδόσεις: Επικαιρότητα
Έτος έκδοσης: 1995
Αριθμός σελίδων: 432
ISBN: 960-205-297-Χ


Στον πέμπτο και τελευταίο τόμο με τίτλο: Άλλες εκφάνσεις της ταξιδιωτικής γραφής, υπάρχουν ανθολογημένα αποσπάσματα που μοιράζονται σε διάφορες ειδικές θεματικές ενότητες: παιδική ταξιδιωτική λογοτεχνία, καστρολογία, γραφές για τις ιδιαίτερες πατρίδες, γραφές για τις νέες πατρίδες, ταξιδιωτικό ρεπορτάζ, πολεμικό ταξίδι και φυσιολατρικά περιοδικά. Μεταξύ των άλλων ανθολογούνται κείμενα της Αντιγόνης Μεταξά, της Αθηνάς Ταρσούλη, του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, του Μήτσου Κασόλα, του Δημήτρη Χατζόπουλου, του Ανδρέα Καραντώνη, του Νικηφόρου Βρεττάκου, του Στρατή Δούκα κα. Στο τέλος του Πέμπτου τόμου υπάρχει αναλυτικότατη βιβλιογραφία της ελληνικής ταξιδιωτικής συγγραφής (44 σελίδες συνολικά), ένα πολύτιμο βοήθημα για όσους ερευνητές ασχολούνται με το συγκεκριμένο θέμα.

Ένα απόσπασμα από τον πέμπτο τόμο, από την Άλλη Αμερική του σπουδαίου συγγραφέα Μήτσου Κασόλα, όπου περιγράφει τη Νέα Υόρκη:


Σαν περπατάς στη Νέα Υόρκη, για πρώτη φορά, αισθάνεσαι έντονα φόβο και ανασφάλεια. Αυτά τα αισθήματα δε γεννιούνται μόνο εκείνη τη στιγμή, δημιουργήθηκαν μέσα σου κατά καιρούς από διάφορες διηγήσεις, από εφημερίδες, περιοδικά, απ’ τον κινηματογράφο. Η διαφορά είναι μόνο, πως πατώντας το πόδι σου εδώ, ανακαλούνται στη μνήμη σου και τα ζεις σε πρώτο χέρι. Φυσικά δεν αναρωτιέμαι καθόλου πώς στέκονται οι ουρανοξύστες, τους βλέπεις, στέκονται μια χαρά. Η φευγαλέα σκέψη «τι θα γίνει, αν ξαφνικά από σεισμό ή πόλεμο, συγκλίνει και σωριαστεί αυτό το τρομερό σιδερένιο, τσιμεντένιο και γυάλινο δάσος» δε σ’ απασχολεί, όσο μόνο, για να πεις εκείνο του Σαμψών, να χαμογελάσεις λίγο, να δαγκώσεις ελαφρά τα χείλη σου και να προχωρήσεις… Εκείνο όμως που στ’ αλήθεια σε καταπλακώνει είναι που δε βλέπεις ουρανό – όχι ακριβώς πως δε βλέπεις – βλέπεις, αλλά να, έναν ουρανό αλλιώτικο, χαοτικό, κομμένο σε λεωφόρους, οδούς και αδιέξοδα.

Από την πλούσια και ονειρεμένη εικονογράφηση των τόμων παραθέτω επίσης δύο ενδεικτικές εικόνες:


Νίκος Χατζηκυριάκος – Γκίκας, Κατμαντού, ακουαρέλα.


Σπύρος Βασιλείου, Γαλαξείδι, χαρακτικό.

Ελπίζω να κατάφερα να σας ταξιδέψω κάπως μέσα στον μαγευτικό κόσμο της ταξιδιωτικής λογοτεχνίας. :)
 
Top