Ν' αρχίσω από το τέλος μιας και το έχω πρόσφατο και μου έκανε εντύπωση. Μάλλον δεν το περίμενα ένα τόσο ζοφερό βιβλίο να έχει "καλό" τέλος. Ο ήρωας βρίσκει τη λύτρωση, τη λύτρωση της ψυχής του, αυτή που δε μπορούσε να βρει σε όλη τη διάρκεια του μυθιστορήματος, στο πρόσωπο της μικρούλας αλλά πολύ ανθεκτικής Σόνιας.
Ίσως το καλύτερο τέλος που μπορούσε να βρει ο Ντοστογιέφσκι, αφού αυτό που μου έλειψε σε όλο το βιβλίο ήταν αυτή η έλξη του αρσενικού προς το θηλυκό, λίγο συναίσθημα, πέρα από την ψυχρή λογική του Ρασκόλνικοβ, που ο αναγνώστης την εμπεδώνει με κάθε της λεπτομέρεια.
Τι μου άφησε το μυθιστόρημα :
α) το πορτρέτο ενός λογοτεχνικού ήρωα που δύσκολα θα ξεχάσω
β) προβληματισμό πάνω στο θέμα της τιμωρίας, που σύμφωνα πάντα με το συγγραφέα δεν είναι η καταδίκη και η φυλάκιση του εγκληματία - ήρωα αλλά οι τύψεις του.
γ) την αιώνια διαπίστωση ότι ο άνθρωπος δεν ολοκληρώνεται ποτέ αν δε βρει το άλλο του μισό.
Κι επειδή τέτοιον ήρωα δεν πρόκειται ποτέ να δημιουργήσω, να κάνω έγκλημα πάλι δεν το βλέπω, θα σταθώ λίγο παραπάνω στο τρίτο, στο οποίο εξπέρ σίγουρα δεν είμαι αλλά κατέχω το θεωρητικό κομμάτι. Και αυτό το τρίτο, θα το πάρω λιγάκι από ένα εντελώς διαφορετικό μονοπάτι για να καταλήξω στο βιβλίο.
Στην ψυχολογία, και πιο συγκεκριμένα στη θεωρία του Γιουνγκ, το άτομο υφίσταται μια διαδικασία ωρίμανσης που ονομάζεται εξατομίκευση. Η εξατομίκευση δεν είναι τίποτα άλλο παρά η ψυχολογική μας ωρίμανση, η διαδικασία ανακάλυψης όλων εκείνων των στοιχείων που κάνουν τον εαυτό μας να διαφέρει από κάθε άλλο μέλος του ανθρώπινου είδους.
Υπάρχουν πολλά στάδια σ’ αυτή τη διαδικασία αλλά το σημαντικότερο είναι η αποδοχή και η αναγνώριση της άνιμα που κρύβουμε όλοι μέσα μας. Η άνιμα (όταν μιλάμε για άντρες) είναι η θηλυκή πλευρά της ψυχής του ατόμου – το αντίστοιχο για τις γυναίκες είναι άνιμους. Όταν λοιπόν ο άνθρωπος καταφέρει να ανακαλύψει αυτά τα κρυμμένα στοιχεία της ψυχής του και να τα φέρει στην επιφάνεια, τότε έχει ολοκληρωθεί ψυχολογικά. Με απλά λόγια, ο άντρας πρέπει να ανακαλύψει την ευαίσθητη πλευρά του και η γυναίκα τη δυναμική της πλευρά. Ο άντρας τα «γυναικεία» στοιχεία της ψυχής του και η γυναίκα τα «αντρικά».
Αυτό, ακριβώς, κάνει για μένα ο Ντοστογιέφσκι στο Έγκλημα και Τιμωρία. Ωριμάζει τον ήρωά του μέσα από μια αργή και επίπονη διαδικασία. Στις τελευταίες σελίδες και αφού ο Ρασκόλνικοβ έχει αισθανθεί αυτή τη λυτρωτική έλξη προς τη Σόνια, διαβάζουμε :
«Και τι σημασία είχαν πια όλες, όλες οι αγωνίες του παρελθόντος! Όλα, ακόμα και το έγκλημά του, η καταδίκη του κι η φυλακή, του φαίνονταν τώρα σαν ένα ξένο, παράξενο γεγονός, που δεν είχε καμιά σχέση μαζί του. Δεν μπορούσε όμως να σκεφτεί τίποτα για πολλήν ώρα κείνο το βράδυ κι ούτε μπορούσε ν’ αναλύσει ή να συνειδητοποιήσει τίποτα, απλώς αισθανόταν. Η ζωή είχε μπει στη θέση της διαλεκτικής και κάτι εντελώς διαφορετικό άνοιγε τώρα το δρόμο του μες στο μυαλό του».
Και κάπως έτσι τελειώνει το μυθιστόρημα, μ’ έναν Ρασκόλνικοβ να μην μπορεί να αναλύσει, αυτός που σε όλο το βιβλίο κοντεύει να τρελαθεί εντελώς από την πολλή ανάλυση. Και μετά απ’ αυτό είναι η πρώτη φορά που τον βλέπουμε να ατενίζει με αισιοδοξία το μέλλον του και να σκέφτεται έστω και λίγο θετικά για τη ζωή του.
Η εφαρμογή της θεωρίας του Γιουνγκ στο Έγκλημα και Τιμωρία είναι καθαρά δική μου επινόηση, δε σημαίνει ότι ο Ντοστογιέφσκι τη γνώριζε (άλλωστε για καθαρά πρακτικούς λόγους αυτό είναι αδύνατον). Μάλλον, το Έγκλημα και Τιμωρία τεκμηριώνει με τον καλύτερο τρόπο αυτό που λέει ο Φρόιντ σε ένα άλλο βιβλίο, ότι οι καλοί συγγραφείς γνωρίζουν την ανθρώπινη ψυχή καλύτερα από τους ψυχίατρους.
).
)
, δεν θυμαμαι αν στο τελος βρηκε την ευτυχια, εχω χρονια να ξαναπιασω το βιβλιο στα χερια μου! ειδικα την Σονια θα την ήθελα απόλυτα ευτυχισμένη! να της δωσει η ζωή όσα της στερησε.